Gebeliği önleyici yöntemlerin kullanılmamasına ve düzenli yani haftada 2-3 defa cinsel ilişkiye girilmesine karşın bir sene müddet ile gebeliğin oluşmaması olarak tanımlanabilir. Bütün dünyadaki sıklığı hakkında kesin bilgi bulunmamakla beraber, gelişmiş ülkelerde evli çiftlerin % 8-12’sinde görülmektedir.

Kısırlık 4 alt başlıkta incelenebilir:

1. Birincil kısırlık

Çiftin, hiç çocuğu bulunmamaktadır. En az 12 ay boyunca gebeliği önleyici yöntem kullanmadan cinsel ilişkiye girilmesine rağmen hiç gebelik oluşmamıştır.

2. İkincil kısırlık

Çiftin, çocuğu olması veya ölü doğumla ya da düşükle sonuçlanmış gebelik öyküsü olması ancak en az 12 ay boyunca gebeliği önleyici yöntem kullanmadan cinsel ilişkiye girilmesine rağmen hiç gebelik oluşmamıştır.

3. Gebelik kaybı

Kadının gebe kalmasına rağmen canlı doğum yapamamasıdır.

4. Doğurganlığın azalması

Eşlerden birine ya da ikisine bağlı sebeplerle hamile kalma ihtimalinin azalmasıdır. Tam bir kısırlık mevzu bahis değildir.

Gebeliğin meydan gelmesi için, erkek yumurtalıklarından normal döl hücreleri üretebilmelidir. Ayrıca, döl hücrelerini taşıyan kanalların açık olması, sertleşme ve boşalma işlevlerinin normal olarak gerçekleşmesi gerekmektedir. Kadının ise, üreme organlarının cinsel ilişki sırasında erkek döl hücrelerinin boşalmasına ve ilerlemesine elverişli olması, yumurtalıklarında yumurta üretebilmesi, tüplerin en az birinin açık olması, rahiminin döllenmiş yumurtayı geliştirip olgunlaşana dek taşıyabilmesi ve gebeliğin sürdürülmesi için yumurtalıklarında yeterli miktarda hormon yapımı olması gereklidir.

Çiftlerde, kısırlığın %50’sinden beyler sorumludur. Erkek döl hücrelerinin yapı ve fonksiyonları ile ilgili anormallikler sebeplerin en başında gelmektedir. Bayana ait faktörler, %40-50 civarında saptanmaktadır. Sebepleri, yumurtlama bozuklukları, tüplerde ve rahim ağzındaki hastalıklar veya iltihaplanmalardır. Kısır çiftlerin %10-20’sinde ise neden bulunamamaktadır. Hem erkekte, hem kadında kısırlığın en çok görülen sebepleri, üreme organlarındaki iltihaplanmalar, cinsel yolla bulaşan hastalılardır. Tüm bunlara ek olarak, kadınlarda düşük, kürtaj ve gebelik sonrası meydan gelen iltihaplanmalar çok önemlidir.

Hiçbir gebeliği önleyici yöntem yani aile planlaması yöntemi kısırlığa kesinlikle neden olmaz. Ancak, enjekte edilen 3 aylık hormon iğneleri doğurganlığın geri dönüşünü ortalama 6-9 ay geciktirebilirler. Ancak, kesinlikle, kısırlık meydan gelmez.

Kısırlıkta önemli olan etkenler şunlardır:

1. Kadının yaşı

40 yaş ve üzerinde olan kadınlarda gebe kalma ihtimali azalmıştır.

2. Erkeğin yaşı

İlerleyen yaş ile ilişki sıklığının azalması gebe kalma olasılığını azaltır.

3. Cinsel ilişki sıklığı

Cinsel ilişki sıklığı artıkça gebe kalma ihtimali de artar.

4. Cinsel ilişkinin zamanlaması

Kadının yumurtası sadece 24-48 saat yaşayabilir ve kadınlar ayda sadece bir kere yumurta atarlar. Yumurtlama döneminde ve hemen sonraki cinsel ilişkilerde gebe kalma ihtimali vardır.

5. Kayganlaştırıcı maddeler

Eczanelerden alınan kimi kayganlaştırıcı maddeler erkek döl hücrelerini öldürücü özelliğe sahiptirler. Bu maddeler kullanıldığında gebe kalmayı engellerler.

6. Sigara ve alkol

Bunlar erkek döl hücrelerinin kalitesini düşürürler. Bunlara ek olarak, esrar gibi uyuşturucu madde kullanımı da gebeliği engelleyebilir.

7. Ameliyat

Kadın ve erkeklerde üreme organlarıyla ilgili kimi ameliyatlar, yapışıklıklar, şekil değişiklikleri, sinirlerin zarar görmesi gibi nedenlerle kısırlığa neden olabilir.

8. Cinsel yolla bulaşan üreme organların enfeksiyonları

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar sebebiyle, her sene dünyada binlerce insan ölmekte yüz binlercesi de kısır kalmaktadır. Halbuki, bu hastalıkların pek çoğu tedavi edilebilir. Daha da önemlisi, önlenebilir. Bunun için, çok sayıda kişi ile cinsel ilişkiye girmemek ve cinsel ilişki sırasında kondom (prezervatif, kılıf) kullanmak yani güvenli cinsel ilişki gereklidir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon belirtilerinden bazıları şunlardır:

Vajina ya da penisten olağanın dışında renkli, kokulu akıntı gelmesi
İdrar yaparken ağrı ve yanma hissi
Vajen veya penis çevresinde ağrı ve kaşıntı
Cinsel ilişki sırasında ağrı
Vajen veya penis çevresinde ağrı/kızarıklık, sivilce, yara

Bu belirtiler, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar dışında, diğer üreme organları ile ilgili hastalıklarda da olabilir. Bu nedenle, cinsel ilişki olmasa da, bu belirtiler bulunuyorsa, mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurmak gereklidir. Cinsel yolla bulaşan hastalıkların tedavisinde verilen ilaçların, doktorun tavsiye ettiği zamanda, doğru miktarda kullanılması çok önemlidir. Ayrıca, belirtisi olsun olmasın, bu kişilerin cinsel ilişkide bulunduğu herkesin tedavi edilmesi gerekmektedir. Tedavi bitiminde ise, tekrar kontrole giderek hastalığın iyileşip iyileşmediği saptanmalıdır. Eğer hastalık iyileşmediyse, tedavi yenilenebilir. Bu durumlarda, cinsel ilişkiye girilen kişilerin de tedavi alıp almadığı ve iyileşme olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

9. Diğer enfeksiyon hastalıkları

Üreme yollarında verem hastalığı, kabakulak sonucu gelişen erkek yumurtalıklarında iltihaplanma, doğum veya kürtaj sonrası enfeksiyon meydan gelmesi kısırlığa neden olabilir.

10. İlaçlar ve toksinler

Bazı ilaçlar, örneğin, tansiyon düşürücüler, bazı kalp ilaçları, kanser tedavisi, kullanıldığı dönemde gebe kalmayı engelleyebilir.

11. Radyasyon

Radyasyon alınması sonucunda, hem erkeklerin dem de kadınların yumurtalıklarında yetmezlik meydan gelebilir.

Kısırlığın tedavisi oldukça zordur. Önemli olan üreme yollarındaki iltihaplanmalara ve cinsel yolla bulaşan hastalılara karşı korunmaktır. Tedavide, kısırlığa neden olan hastalı veya iltihaplanmalar teşhis edilerek iyileştirilmesi çok önemlidir. Ayrıca, bazı hormon tedavileri ve “tüp bebek” uygulamaları da yapılmaktadır.

Bu konu ile ilgili daha fazla bilgi almak için, sağlık ocaklarına, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezlerine ya da hastanelerin üroloji ve kadın hastalıkları ve doğum polikliniklerine başvurabilirsiniz.

Bu sayfa için yorum yazın