Tüp bebek öncesi, klasik tedavi içinde yer alan aşılama, rahim kanallarından en az bir tanesi açık olan (HSG filminde) ve sperm analizinde sperm özellikleri normal olan çiftlerde uygulanabilen bir yöntemdir. En fazla 6 kere yapılması önerilir. 3 veya 4 kere yapılmasına rağmen gebe kalınmazsa bu yöntemi devam ettirmenin pek faydası olmamaktadır. Genellikle başarı oranı % 8-15 arasında kabul edilir. Aşılama için kullanılan sperm örneğinin yıkanması önemlidir. Yıkanmamış sperm ile aşılama yapılmamalıdır.

Tüp bebek ve mikroenjeksiyon aynı mıdır?

Tüp bebek, uygulanan yöntemlerin Türkçe’de kullanılan genel adıdır. Mikroinjeksiyon bu yöntemlerin laboratuarda kullanılan teknik adıdır. Tüp bebek yapıldığı zaman zaten mikroenjeksiyonla yapılmaktadır.

Tüp bebek ne zaman yapılır?

Klasik kısırlık tedavisi ile (aşılama) sonuç alınamayan vakalar, rahim kanalları kapalı olanlar, sperm analizinde sorun olanlar, azospermi, kadın yaşının 37 ve üzeri olması gibi durumlarda uygulanır.

Tüp bebek programı için ne zaman başvurmalı?

Öngörüşme, muayene ve tetkikler yapılıp yönteme karar verildikten sonra adet kanamasının 2. günü başvurulmalı.

Bir program süresi ne kadardır?

Yumurta gelişmesi, toplanması, embryo oluşması, embryo transferi için uzun protokolda yaklaşık 1.5 ay, kısa protokolda 14-20 gün sürer.

Program ücret paketi nelerden oluşur?

Kullanılan ilaç ücreti dışında kalan, ultrasonla yumurta gelişmesi sırasında gerek duyulan kontrollar ve hormon tahlilleri, yumurta toplanması için hastaneye yatış, ameliyathane ve anestezi, laboratuar işlemleri, sperm alınıp hazırlanması, embryo transferi ve doktor ücreti (+ KDV) paket ücreti içindedir. Programa girmeden önce yapılan teşhis amaçlı hormon tetkikleri, rahim filmi (HSG), sperm tahlili, veya ilave tetkikler, yumurta gelişmesi amacıyla kullanılan ilaçlar ücrete dahil değildir. İlk ön görüşmeden ücret alınmaz.

Erkeğin ilaç kullanarak sperm sayısı yükseltilebilir mi?

İlaç tedavisinden fayda görebilecek erkek sayısı oldukça azdır. Genellikle ilaçların pek faydası olmamakta. Azospermide ilaç tedavisi denenmekle beraber sonuç faydalı olmamaktadır. En iyi yöntem tüp bebek tedavisinin kendisidir. Erkek için kullanılacak ilaç masrafı da oldukça yüksektir.

Varikosel ameliyatı sperm eksiklikleri üzerine olumlu etki yapar mı?

Varikosel ameliyatı olup olmama sorusu çok sık gündeme gelen bir konudur. Bu konuda tüp bebek uzmanları ve üroloji uzmanları arasında bazı görüş ayrılıkları mevcuttur. Varikosel ameliyatının faydalı olma ihtimali en fazla % 50 vakada mümkün olabilir. İleri derecede sayı azlığı, hareket azlığı veya şekil farklılığı olan sperm analizi sonuçlarında pek düzelme olmuyor. Yine en iyi tedavisi yöntemi tüp bebek tedavisinde seçilmiş kaliteli spermin yumurta içine enjeksiyonudur (icsi).

Erken menopoz nedir ? tüp bebek yapılır mı?

Erken menopoz kadının 35 yaş öncesi adet görmemesi durumudur. Bu durumu olan kadınlarda çocuk isteği olsun veya olmasın mutlaka jinekolojik takipler yapılmalıdır. Çocuk isteği olan kadınlarda ilaç denemeleri yapılıp yumurta geliştirmeye çalışılabilir. Bu kadınlarda ön tetkiklerden sonra durum değerlen dirilmesi ne göre yumurta gelişmesi için hiç olmazsa bir kere deneme yapılabilir. Genç yaşta adetten kesilenler de bazen yumurtalıklar cevap verebilir. Yalnız tüm olumsuz ihtimaller hastaya önceden anlatılıp ona göre karar vermesine yardımcı olmak gerekir. Sonuçların pek yüz güldürücü olmadığı çiftlere önceden söylenmelidir. Ayrıca, bu tip hastalarda ilerdeki yaşamında gelişebilecek durumlar ile ilgili bilgi verilmesi gerekmektedir.

Daha önce 3 veya daha fazla başarısız tüp bebek denemesi olanlarda nasıl davranmalı?

Bu gibi durumlarda tüp bebek uygulamasından önce daha önceki uygulamalara ait tedavi safhaları ve embriyoların laboratuar bulgularını incelemek uygun olur. Gerekirse çift yeniden değerlendirilir, bazen ilave testler istenebilir. Karı-koca‘dan genetik test istenebilir. Yeni değerlendirme sonucuna göre nasıl bir tedavi uygulanacağına karar verilir.

Tüp bebek için kullanılan ilaçların kalıcı etkisi var mı?

Hayır, bu ilaçlar kalıcı bir etki bırakmazlar. Zaten insandaki hormonların benzerleridir ve yeni üretim teknolojisi ile hemen hemen saf hormon elde etmek mümkün olmaktadır.

Polikistik Over (PCO) ve Polikistik Over Sendromu (PCOS)’li kadınlar ne yapmalı?

PCOS’li kadınlar hormonal yönden farklı oldukları için en çok ilaçla tedaviden fayda görürler. Zaten en çok kısırlık sebebi aylık yumurta gelişmesinin olmayışıdır. İlaçla yumurtalık uyarısı genellikle yumurta gelişmesi ve iyi bir gebelik şansı ile sonuçlanır. Fakat bu tip kadınlarda bazen yumurta gelişmesi için gereken doz ayarlamalarında zorluklar ortaya çıkar. Ya hiç yumurta gelişmez veya istenenden çok yumurta gelişerek tedavinin devamını imkansız kılar. Bu tip kadınlar ayrıca diyabet, hipertansiyon gibi diğer bazı rahatsızlıklara da aday oldukları için bu yönde de araştırılmaları ve gerekirse tedavileri yapılmalıdır. Hayat boyu takip gerekliliği konusunda uyarılmalıdırlar.

İleri derecede endometriozis veya çikolata kisti olanlar ne yapmalı?

Bu tip kadınlarda kısırlık tedavisi endometriozisin yerleşme alanlarına, ve yaygınlığına bağlı olarak farklılık gösterdiği için her kadını kendi durumuna göre değerlendirmek gerekir. Bazen kistlerin alınması gerekir, bazen kistler alınmadan tedaviye devam edilebilir. Endometriozisli kadınların hayat boyu takip edilmeleri gerektiği mutlaka hatırlatılmalıdır.

Miyom (myom) kısırlık nedenimi? olan kadın ne yapmalı?

Myomlar, rahimden kaynaklanan ve iyi huylu olan tümörlerdir, yani kanserle alakaları yoktur. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık % 20-25’inde bulunurlar. Farkedilmeyecek kadar küçük olanlar yanında çok büyük olanlar da vardır. Senelerce büyümeden var olanların yanında çok hızlı büyüyen myomlar da mevcuttur. Myomların gebeliği engelleyip engellemediğine karar vermek bazen zor olmaktadır. Pek çok doktorun büyük bir myom mevcudiyetinde gebe kalıp doğum yapan hastası olmuştur. Benzer olarak senelerce çocuğu olmayıp da miyom ameliyatından sonra gebe kalan hastalar mevcuttur. Miyomlar rahimdeki yerleşme yerlerine, sayılarına, büyüklüklerine göre çok farklı belirtiler verirler, bazen de farkedilmezler ve tesadüfen muayene sırasında varlıkları saptanır. Bu nedenlerden dolayı her kadının kendi durumuna göre bir plan yapmak daha uygun olacaktır. Bir miyomun kısırlık nedeni olup olmadığına karar vermek için dikkatli bir jinekolojik muayene gerekir. Genellikle 5-6 cm boyutlarında olup ta sık kontrollarda büyüme gösteren Miyomlar operasyonla alınmalıdır. Myom olupta gebe kalan kadın sayısı az değildir.

Adet düzeni ve önemi

Üreme çağındaki kadınların çoğunun adet düzeni ortalama 28 günde bir ve 26-32 gün sınırları içinde normal kabul edilir. Adetlerini bu şekilde gören kadınların büyük kısmında doğal yolla veya dışarıdan verilen ilaçlarla yeterli sayıda yumurta gelişmesi beklenen bir sonuçtur. Adet düzeni 32 günden fazla aralıklarla olan kadınlarda, özellikle de 2-3 ay gibi aralıklarla adet görenlerde yumurta gelişmesi çok nadir hale gelebilir. Bazan bu duruma değişik derecelerde tüylenme ve kilo artışı eşlik ederse polikistik over sendromu (pcos) olarak adlandırılır. Bu gibi durumlarda mutlaka ileri araştırma yapılması gerekir. Polikistik overli kadınlarda yumurta gelişmesi için dışarıdan verilecek ilaçlara ihtiyaç olabilir.

Bir de, adetlerini daha sık olarak gören kadınlar vardır; ör: 22-25 günde bir gibi. Bu durumda sık adetin durumu araştırılmalı, eğer herhangi bir neden bulunmuyorsa belirli aralıklarla kontrollar yeterli olacaktır. Bu gibi kadınlarda yumurta gelişmesini değerlendirmek için hormon testleri ve ultrasonografik takip yapılabilir. Eğer yumurta gelişmesi yeterli değilse dışarıdan ilaç tedavisi uygun olabilir.
40 yaş ve üzeri kadınlarda kısırlık:

Hangi nedenle olursa olsun bazı kadınların geç yaşta evlendiği bir gerçektir ve hepsinin çocuk isteği en doğal haklarıdır. 40 yaşından itibaren, hatta bazı çalışmalara göre 37 yaşından itibaren kadınlarda gebe kalma şansı azalmaya başlamaktadır. Bu durumda olan ve çocuk isteyen kadınlarda klasik tedavilerin fazla uzatılmaması daha akıllıca olacaktır. Tüp bebek yöntemleri ile bile gebelik oranları % 10-20 seviyelerindedir.

Yüksek FSH nasıl değerlendirilir:

Kadınlarda adet kanamasının 2-3 günü yapılan FSH ölçümü laboratuar normal üst sınırından fazla ise FSH yükselmesinden bahsedilir. FSH hormonu genellikle 37 yaşından sonra yükselme eğilimi gösterir. Kadınlarda menopoza girmeden yıllar önce (7-10 sene) FSH hormonunda seyrek olarak yükselmeler tesbit edilebilir. Zaman içinde bu yükselmeler daha sık olmaya başlar. FSH yüksekliğinin değeri arttıkça yumurtalıklardan yumurta geliştirme kapasitesinde azalma olabilir. Bu durum ancak ultrason takipleri ile tesbit edilebilir. Eğer yumurta gelişmesinde azalma söz konusu ise dışardan ilaç verilerek çocuk isteyen kadınlarda tedavi yapılabilir. FSH yükselmesi olan kadınlarda gebelik oranlarının biraz daha düşük olabileceği kendilerine anlatılmalıdır. Ayrıca klasik tedavilerle çok uzun süreler vakit kaybedilmemelidir. Bazen yeni evli ve 40 yaş üzeri kadınlarda her şeyin normal olduğu söylenip uzun süre tedavi yapılmadığına şahit oluyoruz.

İnfertilite nedir, dünyada hangi sıklıkta görülür?

Kısırlık, düzenli cinsel ilişkiye ve herhangi bir korunma yöntemi kullanmamaya rağmen 1 yıl içinde çocuk sahibi olamama durumudur. Dünyada çiftlerin yalaşık %10 – %15′i infertilite ile ilgili bir sorunla karşılaşırlar.

İnfertiliteye en çok yol açan sebepler nedir?

Kadında infertiliteye yol açan sebeplerin başında yumurtla ve tüplerler ilgili problemlerin yanı sıra endometriozis gibi nedenler; erkekte infertiliteye yol açan sebepler ise daha çok sperm bozuklukları ile ilgilidir.

Kısırlık tedavisi içi ne zaman başvurmalı?

Çiftler düzenli cinsel ilişkiye ve herhangi bir korunma yöntemi kullanmamaya rağmen 1 yıl içinde çocuk sahibi olamadıkları zaman kısırlık teşhisi ve tedavisi için merkezimize başvurabilirler. Eğer bayan yaşı 30′un üzerindeyse 5 – 6 aylık korunmama sonrası gebelik oluşmaz ise tetkiklerin yapılmasını önermekteyiz. Çünkü gebelik elde etmede bayan yaşı en önemli faktörlerden birisidir.

İnfertilite tedavisi ne kadar başarılıdır?

Kadın yaşı tedavi başarısında oldukça önemlidir. Diğer bir faktör yumurtalığın yumurta üretebilme kapasitesidir. Yaş ne kadar genç ise ve yumurtalık fonksiyonları ne kadar iyi ise, başarı oranı o kadar yüksektir. Genel başarı oranı yerine, bireyselleştirilmiş başarı oranı daha önemlidir.

Başvurudan sonra uygulamaya geçiş süresi ne kadar?

Kadın ve erkeğin ön değerlendirilmesi için kadının adetinin 2. – 3. günü, erkeğinse 3 – 5 günlük cinsel perhiz sonrası dönem idealdir. Bu dönemde gerekli hormon tetkikleri, muayene, ultrasonografi ve bulaşıcı hastalıklar ile tetkikler yapılır. Adet bitiminden sonraki ilk hafta içinde de gerekirse rahim içi değerlendirilir. Daha sonra çift için en uygun tedavi yöntemine karar verilir.

İlk tüp bebek işleminde hamile kalamayan bir çift ne kadar sonra tekrar tüp bebek uygulaması deneyebilir?

İki tüp bebek uygulaması arasında en az 3 aylık bir süre geçmelidir.

Aşılama en fazla kaç kere yapılabilir?

Aşılama ile ilgili kesin bir sınırlama yoktur fakat 5 – 6 uygulamadan sonra hamilelik elde edilmiyorsa daha ileri yöntemlerin denenmesinde fayda vardır.

Tüp bebek en fazla kaç kere yapılabilir?

Çiftin manevi ve maddi gücü elverdiği ölçüde tüp bebek uygulanabilir.

Hamilelik ne zaman anlaşılır?

Hamilelik embryo transferini takip eden 12. gün kanda yapılan gebelik testi sonucu anlaşılır .

Çoğul gebelik olma ihtimali daha mı çoktur?

Gebelik ihtimalini arttırmak amacıyla anne rahmine 3 embriyoya kadar transfer edilebildiği için, çoğul gebelik ihtimali daha çoktur.

Dış gebelik nedir?

Dış gebelik rahim dışında, genelde fallop tüplerinin birinde başlar. Dış gebelik ihtimali %1 gibi nadir bir ihtimaldir. Genellikle tüplerine zarar gelmiş kadınlarda görülür. Ağrıyla beraber vajinal kanama gibi belirtileri olabilir. Dış gebelik tüpün patlamasına ve karın içine kanamaya neden olabilir. Dış gebelik genellikle cerrahi müdahale ile alınır. Erken dönemde saptanırsa, tıbbi (ilaç) tedavi şansı denenebilir.

Tüp bebek uygulaması ile anormal bebek doğma riski nedir?

Normal yoldan bebek doğurmak ile arasında bir fark yoktur .

Sperm örneği evden veya dışarıdan getirilirse risk oluşur mu?

Normal şartlarda merkezimizde hazırlanmış olan özel bir odada sperm örneği verilmelidir. Çok zorunlu hallerde örnek evden getirilecek ise 20 dakikayı aşmayacak bir sürede merkeze ulaştırılmalıdır .

Polikistik over sendromu nedir?

Polikistik over sendromu en sık 30 yaş altı kadınlarda görülen bir çeşit yumurtlama bozukluğudur. Adet düzensizliği, aşırı kıllanma, şişmanlık, sivilce gelişmesi ve kısırlık gibi belirtileri vardır. Bazen kilo vermek bile hastalığın şiddetini azaltabilir. Polikistik over sendromu olan kadınlar gebe kalmak için genelde tedavi olurlar.

Endometriozis nedir?

Endometriozis rahim iç tabakasında bulunan ve her ay adet kanaması şeklinde dışarıya dökülen endometriumun vücutta rahim dışında bir yere yerleşmesi olarak tanımlanır. Genellikle yumurtalıklarda, tüplerde ve diğer pelvik organlarda bulunur. Rahim dışındaki bu endometriozis odakları ağrı ve kısırlık gibi problemlere neden olabilmektedir .

Dondurulmuş embryo ile yeni embryo kullanma arasındaki fark ne?

Dondurulmuş embryonun transferi hastaya ekonomik ve psikolojik avantajlar sağlar. Ancak dondurulmuş embryo transferi ile gebelik şansı taze embryoya göre daha azdır .

Tüp bebek uygulaması ile bebeğin cinsiyetini seçmek mümkün mü?

Embryo transferi öncesi uygulanan preimplantasyon genetik tanı (PGD) yöntemi ile embryonun cinsiyetini belirlemek ve istenen cinsiyetteki embryoları transfer etmek mümkündür ancak bu yönetmelikler ile yasaklanmıştır. Ancak cinsiyet gözeten hastalıklarda (örn; hemofili) uygulanabilir. (Tıbbi gereklilikler varsa)

Tüp bebek uygulamasında yaş sınırı var mı?

Tüp bebek uygulamasında yaş sınırı 45′tir. Unutulmamalıdır ki, yaş arttıkça tüp bebek uygulamasının başarısı ve bebek sahibi olma ihtimali düşmektedir.

Tüp bebek tedavisi ne kadar sürer?

Tüp bebek tedavisi yaklaşık 2 ila 3 hafta civarında sürer. Hastanın bu süre zarfında devamlı merkezimizde kalmasına gerek yoktur. Yumurtaların gelişimi sırasında hastanın gün aşırı merkezimize gelip kan tahlili yaptırması ve ultrasona girmesi gerekir.

Tüp bebek tedavisinde kullanılan ilaçların yan etkileri var mı?

Genel sağlık üzerine önemli yan etkileri yoktur. Ancak, yumurtlama tedavisi esnasında, tedaviye aşırı cevap verilen durumlarda (OHSS; Ovaryen Hiperstimülasyon Sendromu) karın içinde sıvı birikimine ve yumurtalıkların aşırı büyümesine neden olabilir.

Mikroenjeksiyonun tüp bebekten farkı ne?

Mikroenjeksiyon ve tüp bebek yöntemlerinde çiftler üzerinde uygulananlar aynıdır, aralarındaki tek fark yumurtanın döllenme şeklindedir. Tüp bebek uygulamasında kadından alınan yumurtaların çevresine bir miktar sperm bırakılır ve döllenmenin olması beklenir. Mikroenjeksiyon uygulamasında spermler tek tek tutulur ve yumurtanın içine yerleştirilir. Mikroenjeksiyon yöntemi daha çok erkek kısırlığında tercih edilir .

Transfer edilen embriyoların iyi kalitede olmasına rağmen tutunamama sebebi nedir?

İyi kalitedeki embriyo, genetik olarak normal embriyo olabilme şansını arttırır. Ancak kesin kriter değildir. Embriyo dışında, rahim ile ilgili ve bugün birçoğunu net olarak bilemediğimiz faktörlerden olabilir.

Gebelik öncesi genetik tanı (preimplantasyon genetik tanı pgt) nedir?

Preimplantasyon genetik tanı embriyolardan bir veya iki hücre alınması ve bu hücrelerde özel genetik analizler uygulanarak seçilen genetik olarak sağlıklı embryoların ana rahmine transfer edilmesi işlemidir .

Yumurtaların uyarılması tedavisi ile yumurtalık kanseri riski artar mı?

Yapılmış olan hiçbir araştırmada yumurtaların uyarılmasını sağlayan ilaçlar ile yumurtalık kanseri arasında bir ilişkiye rastlanmamıştır. Ailesinde yumurtalık kanseri olan kadınlarda riskin daha fazla olduğu; gebelik, emzirme ve doğum kontrol hapı kullanımının riski azalttığı bilinmektedir .

Tüp bebek tedavisi sonrası doğan bebeklerin sağlığı ile ilgili riskleri var mıdır?

Normal gebelik sonrası doğan bir bebekle tüp bebek tedavisi sonrası doğan bir bebek arasında sağlık açısından bir fark yoktur .

Aşılama her infertil çift için uygun mudur?

Aşılama yöntemi her infertil çift için uygun bir yöntem değildir. Aşılama; erkeğin sperm üretme becerisi düşük olduğunda ya da spermlerin rahim ağzını geçemediği veya kadının bağışıklık sisteminin spermleri öldürdüğü durumlarda uygulanır. Kadın tüplerinden birinin açık olması gerekir .

Aşağıda kısırlık, tüp bebek yapımı ile ilgili çok ayrıntılı bilgiler mevcuttur. Lütfen videoyu da izleyin.

CEVAP: Hormon bozukluğu olmadan spermiyogramında sperm hücresine rastlanmayanlarda ilaç tedavileri kullanılmaz, öncelikle sperm kanallarında bir tıkanıklık olup olmadığı, daha sonra biyopsi ile testiste sperm üretimi incelenmelidir. Erkek kısırlığı konusunda deneyimli bir üroloji uzmanına başvurmanızı öneririm.

İlaç raporunuzun da olması halinde ilaç bedelinizin %80 lik kısmını da Emekli Sandığı ödeyecektir.

Merkezlere göre tüp bebek fiyatları
 

İSTANBUL
Alman Hastanesi: Prof. Dr. Mustafa Bahçeci 2 bin 350 Dolar Tel: 0 212 293 21 50

Amerikan Hastanesi Doç. Dr. Bülent Urman 3 bin Dolar Tel: 0 212 311 20 00

Memorial Hastanesi Doç. Dr. Semra Kahraman 2 bin 500 Dolar Tel: 0 212 210 66 66

Acıbadem Hastanesi Doç. Dr. Cem Demirel 2 bin 750 Dolar 0 216 544 44 00

International Hospital Doç. Dr. Ertan Kervancıoğlu 2 bin 800 Dolar Tel: 0 212 663 30 00

Zeynep Kamil Hastanesi Doç. Dr. Cem Fıçıcıoğlu 1250 Dolar Tel: 0 216 391 06 80

Ferti-Jin Tüp Bebek Merkezi Op. Dr. Seval Taşdemir 2 bin 500 Dolar Tel: 0 212 287 57 75

Jinemed Kadın Sağlığı Merkezi Prof. Dr. Teksen Çamlıbel 2 bin 250 Dolar Tel: 0 212 296 06 00

İstanbul Tıp Fakültesi Prof. Dr. Hasan Serdaroğlu 1500 Dolar Tel: 0 216 635 26 76

Florence Nightingale Hastanesi Doç. Dr. Yücel Kahraman 2 bin 250 Dolar Tel: 0 212 288 34 00

Medikal Park Hastanesi Doç. Dr. Erdal Ulakoğlu 2 bin 500 Dolar Tel: 0 212 531 13 13

ANKARA
Hacettepe Üniversitesi Clinik Tüp Bebek Merkezi Prof. Dr. Timur Gürgan 2 bin 400 Dolar Tel: 0 312 442 74 04-05

Ankara Üniversitesi Prof. Dr. Sevim Dinçer 1000 Dolar Tel: 0 312 362 30 30

Bayındır Hastanesi Dr. Ahmet Zeki Işık 2 bin 125 Dolar Tel: 0 312 428 08 08

İZMİR
Ege Üniversitesi Prof. Dr. Erol Tavmergen 1000 Dolar Tel: 0 232 339 84 84

İrenbe Tıp Merkezi Dr. Israel Aruh 2350 Dolar Tel: 0 232 464 58 88

DENİZLİ
Dr. Rıdvan Erdemir 1200 Dolar Tel: 0 258 264 44 11
 
kaynak:sabah.com.tr

TÜP BEBEK İŞLEMLERİ
Kısırlık tedavisinde bir tedavi yöntemi olarak kabul edilen tüp bebek uygulamaları konusunda; uygulamanın usul ve esasları ile tüp bebek tedavisine ait giderlerin kişilerin bağlı bulundukları kurumlarca veya ilgisine göre ilgili sosyal güvenlik kurumlarınca karşılanabilmesini sağlamak amacıyla yapılan düzenlemeler, 09.02.2005 tarihli ve 25722 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren, tedavi yardımına ilişkin, 2005 Mali Yılı Bütçe Uygumla Talimatı ile uygulamaya konulmuştur.

Ancak, Talimatın “ Tüp Bebek Tedavisi “ başlıklı 10.3. maddesinde yer verilen tüp bebek uygulamaları ve ödeme esasları ile ilgili olarak,uygulama sırasında bir takım yorum farklılıkları ve tereddütlerin oluştuğu tespit edilmiş olup, bunların giderilmesi ve uygulamada birliğin sağlanması amacıyla aşağıdaki hususlara açıklık getirilmesi gerekli görülmüştür.

1-BÜTÇE UYGULAMA TALİMATI KAPSAMINDA TÜP BEBEK UYGULAMASINDAN YARARLANABİLECEK KİŞİLER

A) Tedavi yardımına ilişkin giderler bakımından:

1-2005 Mali Yılı, tedavi yardımına ilişkin Bütçe Uygulama Talimatı’nın “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde sayılan ( yeşil kart sahibi kimseler dahil) kişilerden evli olanların kendisinin ve/veya kanunen bakmakla yükümlü olduğu eşinin kısırlığa bağlı olarak tüp bebek tedavisi olması gerektiği, hem erkek hem de kadın hastalar için Talimatın 10.3.2. maddesinde ayrı ayrı belirlenmiş kriterler dikkate alınarak; üniversite hastaneleri ile eğitim ve araştırma hastaneleri tarafından düzenlenecek resmi sağlık kurulu raporu ile belgelendirilecektir.

2-Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumundan sigortalı hastaların tüp bebek tedavisine ilişkin giderlerinin bağlı bulundukları sosyal güvenlik kuruluşlarınca karşılanabilmesi, ancak bu kuruluşların Talimat hükümlerine uygun olarak kendi mevzuatlarına göre bu konuda düzenleme yaparak yürürlüğe koymaları halinde mümkün olabilecektir.

B) Kadın hastanın yaşı bakımından:

Talimatın 10.3.1. maddesinin son fıkrasında; tüp bebek işleminin, kadın hastanın 40 (kırk) yaşına kadar olan yaşam süresi içerisinde en fazla üç uygulama (siklus) ile sınırlı olmak üzere yapılabileceği öngörülmüştür.Buna göre Bakanlıktan ruhsatlı bir tüp bebek merkezine tüp bebek tedavisi için başvuran kadın hastanın, bu merkeze müracaatı tarihinde kırk yaşını aşmamış olması gerekir.Kırk yaşını aşan hastalar için tüp bebek tedavisi görmesinin gerekli olduğu resmi sağlık kurulu raporu ile belgelendirilse dahi, bu tedaviye ait giderleri Devlet bütçesinden karşılanmayacaktır. Örnek olarak; 15 NİSAN 1965 doğumlu olan bir kadın hastanın, tüp bebek tedavisi ile ilgili tedavi yardımından yararlanabilmesi için, tüp bebek tedavisine ilişkin müracaatını 15 NİSAN 2005 tarihinde veya bu tarihten önce yapmış olması gerekir.

C) Bir veya birden fazla sağlıklı çocuk sahibi olan kişiler bakımından:

Talimatta tüp bebek tedavisi konusunda yapılan düzenlemelerin temel hedefi, doğal yollardan hiç çocuk sahibi olamayan ailelerin içinde bulundukları psikolojik ve sosyal olumsuzluklarının ortadan kaldırılması ve aile bütünlüğünün korunması amacıyla bu tedaviye ait giderler için Devlet bütçesinden katkı sağlanmasıdır.

Bu nedenle, Talimatın yayımı tarihinden önce doğal yollarla veya tüp bebek yöntemiyle bir veya birden fazla sağlıklı çocuk sahibi olan ailelerin, daha sonra erkek ve/veya kadında gelişen kısırlığa( sekonder infertilite) bağlı olarak çocuk sahibi olamadıkları gerekçesiyle tüp bebek tedavisi yaptırmaları durumunda, bu durumları resmi sağlık kurulu raporu ile belgelendirilse dahi, tüp bebek tedavisine ait giderleri Devlet bütçesinden karşılanmayacaktır.

D) Talimatın yayımı tarihinden önce tüp bebek tedavisi başlatılmış kişiler bakımından:

2005 Mali Yılı Bütçe Uygulama Talimatı 01.01.2005 tarihinden geçerli olmak üzere 09.02.2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir.Talimatın tüp bebek tedavisine ilişkin uygulama ve geri ödeme esaslarını düzenleyen 10.3. maddesinin ilgili hükümlerinde; tüp bebek tedavisini gerektiren kriterler kadın ve erkek hastalar için ayrı ayrı belirlenerek, bu hususların eğitim ve araştırma hastaneleri ile üniversite hastanelerinden alınacak resmi sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi hükme bağlanmıştır.

Bu durumda, Talimat ile esasa bağlanan prosedürün,09.02.2005 tarihinden önce tüp bebek tedavisi yaptırmış veya bu tarihten önce tüp bebek tedavisine başlamış hastalar için geriye dönük olarak işletilmesi mümkün olamayacağından bu durumdaki kişilerin tüp bebek tedavisi neticesinde doğan giderlerinin Talimat kapsamında Devlet bütçesinden karşılanması mümkün olamayacaktır.

Bu nedenle, tüp bebek tedavisine ait giderlerin karşılanmasında Talimatın yayım tarihi olan 09.02.2005 tarihi ve sonrası esas alınacaktır.

2-TÜP BEBEK TEDAVİSİ ÖNCESİ PROSEDÜR

A)Tüp bebek uygulaması öncesi yapılacak tıbbi uygulamalar bakımından:

1)Tüp bebek tedavisi öncesinde, kadına bağlı faktörler nedeniyle yumurtlamayı (ovülasyonu) sağlamak amacıyla gerekli olan tıbbi tedavi kadın hastalıkları ve doğum uzmanı bulunan resmi sağlık kurumlarında yapılabilecektir.

2)Bu tedavide, bir uygulama (siklus) başına en fazla toplam 1.500 ünite gonadotropin kullanılabilecek ve bu tedavi aşamasında bir kadın hasta için en fazla üç uygulama (siklus) yapılabilecektir.Bu amaçla kullanılacak gonadotropin toplam doz miktarı, her bir uygulama başına en fazla 1.500 ünite olmak kaydıyla, üç uygulama sonunda toplam 4.500 üniteyi geçemiyecektir.

3)Sağlık kurulu raporu ile belirlenmiş açıklanamayan kısırlık(infertilite) vakalarında, en az üç İntrauterin İnseminasyon( İUİ ) uygulaması (siklus) yapılmadan , tüp bebek tedavisine başlanmayacaktır.

4)Kadın yaşı 38 yaş ve üzerinde olan olgularda; tüp bebek tedavisi için Talimatta belirlenen endikasyonların resmi sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi kaydıyla, yukarıda belirtilen tıbbi uygulamalar yapılmaksızın ve herhangi bir bekleme süresi aranmaksızın doğrudan tüp bebek tedavisine başlanabilecektir.

B) Sağlık kurulu raporu düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar bakımından:

1) Tüp bebek tedavisine esas teşkil edecek resmi sağlık kurulu raporları, bünyesinde kadın hastalıkları ve doğum kliniği ile üroloji kliniği( kadrosunda üroloji kliniği bulunmayan, ancak, üroloji uzmanının konsültan olarak görev yaptığı, eğitim veren kadın-doğum hastaneleri dahil) bulunan; üniversite hastaneleri ile Bakanlıkça eğitim yetkisi verilmiş eğitim ve araştırma hastaneleri tarafından düzenlenebilecektir.

2) Bu raporları düzenleyecek resmi sağlık kurulları, iki kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ve bir üroloji uzmanının katılımı ile, üç uzmandan oluşacaktır.

3)Tüp bebek tedavisi amacıyla düzenlenecek sağlık kurulu raporlarında; Talimatta belirlenen kadın veya erkek faktörlerine bağlı endikasyonlar ile, tanıya esas teşkil eden klinik ve laboratuar bulguları açıkça belirtilerek tanı ve karar kısımları, ilgilinin kimlik bilgileri, yaşı, bağlı bulunduğu kurum, sevk eden kurum, sevk belgesi tarih ve sayısı, raporun tarih ve rapor numarası ilgili bölümlere eksiksiz işlenecektir.Noksan bilgi içeren ve eksik doldurulan sağlık kurulu raporları işleme alınmayacaktır.

4)Bu amaçla düzenlenecek sağlık kurulu raporlarında; ( raporun karar kısmında ) hastanın durumu Talimatta belirlenen endikasyonlardan hangisine uyuyor ise, gerekçe olarak o endikasyon ve/veya endikasyonlar yazılarak, sadece hastanın tüp bebek tedavisi olması gerektiği belirtilecek, ayrıca “……..hastanesine /…….tüp bebek merkezine sevki uygundur” şeklindeki ifadelere yer verilmeyecektir.

C) Tüp bebek tedavisi için hastaların ilgili merkezlere müracaatlarına ilişkin usul ve esaslar bakımından:

1)Talimatta ve bu genelgede belirtilen usul ve esaslara uygun olarak tüp bebek tedavisi gerekli görülen ve bu durumlarını resmi sağlık kurulu raporu ile belgelendiren hastalar, bu sağlık kurulu raporuna istinaden bağlı bulundukları kurumlardan alacakları sevk evrakı ile, başkaca bir sevk işlemine tabi tutulmaksızın, doğrudan Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmış resmi veya özel üremeye yardımcı tedavi merkezlerinden ( Tüp bebek merkezi) birine başvurabilirler.Bu amaçla kurumdan alınacak sevk evraklarında, memuriyet mahalli dışına yapılacak sevkler için, 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca yapılacak yolluk ve yevmiye ödemeleri de göz önüne alınarak, hastanın tercih ve beyan ettiği merkezin ismi ve/veya merkezin bulunduğu il belirtilecektir.

2) Tüp bebek tedavisi olacak hastalar resmi veya özel merkezi seçmekte serbesttirler.Ancak tüp bebek tedavisinin, ödeme esasları, işlem ve kayıtların takip ve kontrolünün sağlanması bakımından, tedaviye başlanan merkezde tamamlanması esastır.Ancak, merkezin her hangi bir sebeple faaliyetinin sona ermesi halinde ilgili merkez, tüp bebek tedavisi kapsamında uygulanan tıbbi işlemleri, tedavide gelinen aşamayı, kullanılan ilaçların cinsi ve dozunu, klinik ve laboratuar bulguları ve bilgileri içeren hasta dosyasını tutulan tüm kayıt ve belgeler ile birlikte ilgili hastaya vermekle yükümlüdür.

3) Tüp bebek tedavisi için sağlık kurulu raporunu düzenleyen resmi sağlık kuruluşlarınca hastalara, gidecekleri merkezi belirleme konusunda hiçbir şekilde yönlendirme ve dayatma yapılmayacaktır.Bu konuda ilgili sağlık kurumları baştabiplerince gerekli tedbirler alınacak, aksine bir uygulamanın tespiti halinde ilgili kurum baştabipleri doğrudan sorumlu olacaklardır.

3-TÜP BEBEK TEDAVİSİ ÖNCESİ VE TÜP BEBEK TEDAVİSİ ESNASINDA KULANILACAK İLAÇLARA İLİŞKİN ESASLAR

A) Tüp bebek öncesi tıbbi tedavide kullanılacak ilaçlar bakımından:

1)Tüp bebek öncesi yapılacak tedaviler için gerekli görülen ilaçların ( Talimat eki listelerde yer almak kaydıyla) kullanımı resmi sağlık kurulu raporuna bağlıdır.Bu raporlarda hastalığın teşhisi, uygulanacak tedavi, kullanılacak ilacın cinsi ve dozu belirtilecektir.Gonadotropin ve bu gurup ilaçların dozu Talimatta ve bu genelgede belirtilen toplam en fazla ünite dozu aşmayacaktır.

2) Bu tedaviler için kullanılacak ilaçlar, Talimatın 12.1. maddesinde belirtilen esaslara uygun olarak düzenlenecek sağlık kurulu raporuna istinaden, uzman hekim tarafından hasta yatırılmadan ayaktan reçete edilecek ve hasta katılım payı alınacaktır.

B) Tüp bebek tedavisi aşamasında kullanılacak ilaçlar bakımından:

1) Tüp bebek tedavisi sırasında gerekli görülen ilaçların kullanımı, Talimat eki ilaç listelerinde yer almak kaydıyla sağlık kurulu raporuna bağlıdır.

2)Bu raporlar, Talimatın 12.1. maddesinde belirlenen esaslara uygun olarak resmi sağlık kurullarınca düzenlenecek ve bu rapora istinaden tedaviyi yapan resmi veya özel üremeye yardımcı tedavi merkezinde ilgili uzman hekim tarafından ve hasta yatırılmadan ayaktan reçete edilecektir.Bu ilaçlar hasta katılım payından muaf değildir.

3)Bu amaçla düzenlenecek sağlık kurulu raporlarında hastalığın teşhisi,kullanılacak ilacın cinsi ve dozu belirtilecek, gonadotropin ve bu gurup ilaçların tüp bebek tedavisi aşamasındaki kullanım dozu, Talimatta ve bu genelgede belirlenen toplam en fazla ünite dozu (4.500 ünite) aşmayacaktır.

C) Ortak hüküm:

Tüp bebek öncesi tedavide ve tüp bebek tedavisi aşamasında, hastanın 40 yaşına kadar olan yaşam süresi içerisinde en fazla üç uygulama (siklus) yapılması öngörüldüğünden, Devlet bütçesinden karşılanacak ilacın (gonadotrpin ve bu gurup ilaçlar) maksimum dozu 9.000 üniteyi aşamayacaktır.

4- TÜP BEBEK TEDAVİSİNE AİT GİDERLERİN FATURALANDIRILMASI VE ÖDEME ESASLARI

A) Tüp bebek tedavisine ait giderlerin faturalandırılması:

1)Tüp bebek tedavisi kapsamında yapılması gereken tıbbi uygulamalar Talimatın 10.3.4. maddesinde aşamalandırılarak tanımlanmış olup, bu işlemlere ait birim fiyatlar Talimatın ekinde ( EK-8 ) “ İnfertilite tetkikleri ve işlemleri “ alt başlığında ( 3.197 sıra numarası ile ) belirlenmiştir.

2)Bu birim fiyatlar işlem sırasında kullanılan her türlü sarf malzemesi dahil olarak belirlendiğinden, bu amaçla kullanılan sarf malzemeleri ayrıca fatura edilemeyecek ve kurum dışına reçete edilmek suretiyle hastalara aldırılamayacaktır.Aksi takdirde, aldırılan malzeme bedeli ödemelerden mahsup edilecektir.

3)Tüp bebek tedavisi öncesinde ve tedavi sırasında yapılan tetkik ve tahlil giderleri Talimat ekinde (EK-8) yer alan birim fiyatlar üzerinden ücretlendirilerek, faturalarda ayrıca gösterilecektir.

4)Tüp bebek tedavisi kapsamında uygulanan her bir tıbbi işlem, Talimat eki fiyat tarifesinde ( EK-8) yer alması kaydıyla, bu tarife üzerinden ücretlendirilerek faturalarda ayrıntılı olarak gösterilecek, yapılmayan işlemler faturalandırılmayacaktır.

5)Faturaların düzenlenmesinde Talimatın “ Faturalandırma İşlemleri “ başlıklı 21. maddesinde öngörülen usul ve esaslara uyulacaktır.Ayrıca, tüp bebek tedavisi kapsamında yapılan tıbbi işlemlere ait kayıtların merkez sorumlusunca tasdiklenmiş bir örneği fatura ekine konulacaktır.

B) Ödeme esasları:

1)Resmi veya özel merkezlerce, tüp bebek tedavisi neticesinde tahakkuk ettirilen faturaların geri ödeme kuruluşlarınca ödenmesinde Talimatın 21.2. maddesinde yer verilen esaslar dikkate alınacaktır.

2)Sağlık Bakanlığından ruhsatlı, üremeye yardımcı özel tedavi merkezleri, tüp bebek tedavisi amacıyla kendilerine başvuran hastalardan fark ücreti talep etmeleri halinde, alınacak fark ücretinin miktarı konusunda hastayı önceden bilgilendirmekle yükümlüdür.Hastalar, özel merkezlere fark ücreti olarak ödedikleri miktarı kurumlarından talep edemeyecektir.

5-TÜP BEBEK TEDAVİSİNE AİT KAYITLARIN TUTULMASI VE GERİ BİLDİRİM

A) Kayıtların tutulması:

1)Tüp bebek tedavisi amacıyla Talimat ve bu genelge hükümlerine uygun olarak resmi veya özel merkezlere baş vuran hastaların, bu tedavileri kapsamında uygulanan her türlü tıbbi işlem, yapılan tetkik, tahlil, kullanılan ilaçların cinsi ve dozu ve tedavi şemasına ait kayıtların doğru sağlıklı şekilde tutulması, muhafaza edilmesi ve bunların denetim esnasında ibrazı zorunludur.

2) Yukarıda belirtilen, kayıtlara ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesinden ilgili merkez sorumlusu doğrudan sorumludur.

3)Tüp bebek tedavisi en fazla üç uygulama ile sınırlı tutulmuştur.Bu nedenle, tüp bebek tedavisi kapsamında yapılan her bir işlem ve kullanılan ilaçların cinsi ve dozu hastanın sağlık karnesinin ilgili bölümüne işlenecektir.

4) Bu kayıtların takibi için; sağlık karnesindeki kayıtlar ilgilinin kurumu tarafından Talimatın 23.2. maddesi uyarınca ilgili adına kurumda tutulan sağlık dosyasına işlenecektir.

B) Geri bildirim:

Bakanlıktan ruhsatlı üremeye yardımcı özel veya resmi tüm merkezler ile, tüp bebek tedavisine dayanak teşkil eden resmi sağlık kurulu raporunu düzenlemeye yetkili eğitim ve araştırma hastaneleri ve üniversite hastaneleri bu Genelge ekine konulan “TÜP BEBEK BİLGİ FORMU” nu (EK-1) üç aylık dönemler halinde doldurarak Bakanlığa göndereceklerdir.

Kısırlık tedavilerinin ne tür yan etkileri vardır?

OHSS ( Over hiperstimulasyon sendromu):
Yumurtlama tedavisinde kullanılan ilaçlar, yumurtalıkların aşırı uyarılmasına yol açabilir. Bu durumun belirtileri yumurtalıkların aşırı büyümesi, karın içinde sıvı toplanmasına bağlı olarak karın şişkinliği, mide ve barsak problemleri ( bulantı, kusma ishal gibi) şeklinde olabilir. %1-2 vakada OHSS ciddi boyutlara ulaşarak hastanede yatarak gözetim altına alınma ve tıbbi tedavi uygulanmasını gerektirebilir.

Çoğul gebelikler :
Kısırlık tedavisi ve özellikle tüp bebek tedavisi görenlerde, çoğul gebelik oluşması normal çiftlere göre daha fazladır. IVF uygulamalarında birden fazla embriyo transfer edildiği için gebeliklerin dörtte biri çoğul olabilir. (%20-30 ikiz, %3-4 üçüz). Çoğul gebeliklerin getirdiği sağlık problemleri, sosyal ve ekonomik sorunlar nedeniyle, bu riski azaltmak için giderek daha az sayıda embriyo transfer etmeyi tercih etmektedirler. Türkiye’de son düzenleme ile halen en fazla 3 embryo transferine izin verilmektedir.

Lokal ve yan etkiler :
Kas içine uygulanan ilaç enjeksiyonları nadiren enjeksiyon bölgesinde yanma, kızarma, kabarma ve ağrılara neden olabilmektedir. Yeni teknolojilerle elde edilen ve cilt altına uygulanan ilaçlarla bu etkiler azalmaktadır.

Yumurtlama tedavileri, yumurtalık kanseri riskini arttırır mı ?
Yumurtalık kanseri, her kadının hayatı boyunca karşılaşma riskinin %1.5 olduğu bir hastalıktır. Soyaçekim ve beslenme alışkanlıkları gibi bazı faktörler yumurtalık kanserine yatkınlığı arttırmaktadır. Son yıllarda yapılan bazı araştırmalar, kısır kadınlarda yumurtalık kanserine daha sık rastlandığını, bunun tersine, geçirilen her gebelik ile yumurtalık kanseri riskinin azaldığını ortaya koymuştur.
Bugüne kadar yapılan araştırmalarda, yumurtlama tedavisinde kullanılan ilaçlar ve yumurtalık kanseri arasında bir ilişki bulunamamıştır. Bu konuda yapılan en kapsamlı çalışma, 1964-1974 yılları arasında tedavi gören ve 12 yıl boyunca izlenen 2600 kadının takibi ile yapılmış ve yumurtlama tedavisi ile yumurtalık kanseri arasında bağlantı bulunamamıştır.

Kısırlık tedavisi sonucu doğan bebekler sağlık açısından bir risk taşırlar mı ?
Yumurtlama tedavisi için ilaç kullanımını takiben doğan çocuklarda doğumsal problemler, normal toplumda görüldüğünden daha fazla değildir.
Ancak, tüp bebek tedavisinin bebeklerin sağlıklı doğmaları için özel bir tedavi olmadığı, ayrıca anne ve babanın genetik problemlerinin kalıtım yoluyla bebeğe geçeceği bilinmelidir.

Üremeye yardımcı tedaviler arasında tüp bebekten sonraki en önemli gelişme mikroenjeksiyondur. İlk mikroenjeksiyonun ve bu işlemin ardından doğan bebeğin dünyaya gelmesinden birkaç yıl sonra devrim yaratan cerrahi sperm arama işlemi kullanılmaya başlandı. Menisinde hiç sperm olmayan bir erkeğin testislerinden ameliyatla sperm bulunması, bu spermle mikroenjeksiyon sonrası gebelik elde edilmesi tüm dünyada çocuk sahibi olması olanaksız binlerce erkek için umut oldu. Birkaç yıl sonra ülkemizde de uygulanmaya başlanan cerrahi sperm arama ameliyatları yıllarıdır pek çok çiftin kendi çocuklarına sahip olmalarının yolunu açtı.

Azospermi nedir?

Bir erkeğin menisinde hiç sperm olmaması değişik nedenlere bağlı olabilir. Bunların bir kısmı sperm kanallarının tıkanıklığına bağlıdır. Böyle bir durumda testislerde sperm üretimi olmaz. Bununla birlikte varolan spermler kanallardaki tıkanıklık nedeniyle meniyle dışarıya atılamaz. Bu durumda tıkanıklığa bağlı sperm olmamasından (obstrüktif azospermi) söz edilir. Tıkanıklığa bağlı azospermi olgularında ince bir iğneyle tıkalı olan kanallara ya da testis dokusu içine girilerek küçük parçalar alınır. Bu parçalar içinde sperm bulma oranı %100’e yakın.

Tıkanıklığa bağlı olmayan durumlardaysa (non-obstrüktif azospermi) testislerde sperm üretimi ya hiç yoktur ya da belirli alanlarda çok sınırlı sayıda olur. Non obstrüktif azosperminin altında yatan neden genetik olabileceği gibi ergenlik döneminde geçirilmiş enfeksiyonlar da rol oynayabilir. Böyle bir durumda testis biyopsisi tedavide yol göstermesi açısından oldukça yararlıdır.

Cerrahi girişimde başarı oranı nedir?

Testis dokusu içinde binlerce küçük tüp benzeri yapı vardır. Bu yapılarda sperm üretimi değişik aşamalarda devam eder. Bazı tübüllerde hiç üretim olmazken bazılarında az sayıda sperm olabilir. İşte cerrahi sperm arama yöntemlerinin altında yatan mantık budur. Testisin değişik bölgelerinden alınan çok sayıda parça incelendiğinde sperm hücresi bulunabilir. TESE adı verilen bu yöntemde sperm bulma olasılığı altta yatan neden bağlı olarak %25 – 60 arasında değişir. En yüksek başarı sperm üretiminin çok azaldığı hipospermatogenez olgularında yakalanırken, genetik bozukluğa bağlı durumlarda şans en az olur.

Bir azospermi olgusunda daha önceki denemelerde sperm bulunmuş olması daha sonraki denemelerde de her zaman sperm bulunacağını garanti etmez. Ama çoğu zaman başarı sağlanır. Benzer şekilde daha önce ameliyatla sperm bulunamamış kişilerde de biyopsi sonucuna göre yeni bir denemede sperm bulma olasılığı mevcut.

Bir kez sperm bulunduğunda bunun testisten ya da meniden bulunmuş olması mikroenjeksiyonun başarı oranları üzerinde önemli bir etki yaratmaz. Bir başka deyişle spermin meniden, kanallardan ya da direkt olarak testis içinden alınması gebelik oranlarını ve sonuçlarını değiştirmez.

Cerrahi girişim nasıl yapılır?

Sperm iğneyle kanallardan alındığında bu işlem perkutan epididimal sperm aspirasyonu (PESA) olarak adlandırılır. İğneyle testsin içinden alınması perkütan testiküler sperm aspirasyonudur (PTSA). Direkt ameliyatla testisten alınmasına testiküler sperm ekstraksiyonu (TESE) denir. PESA ve PTSA lolak anestezi eşliğinde yapılabilirken TESE çoğu zaman genel anestezi altında yapılır.

İşlem yaklaşık 15 – 45 dakika kadar sürer ve kişi ertesi gün büyük ölçüde normal hayatına dönebilir.

Ameliyatla sperm bulunamamsı durumunda izlenecek yol biyopsi sonucuna göre değişir. Eğer yeni bir denemede de sperm bulma şansı yoksa bu durumda sperm bankalarına başvurmak şu an için geçerli tek yöntem. Ancak bu uygulama ülkemizde yasal olmadığından çiftlerin yurtdışındaki merkezlere başvurmaları gerekir. Öte yandan hastaların önemli bir kısmında yeniden deneme için umut verici sonuçlar elde etmek mümkün. Böyle bir durumda birkaç ay sonra yeni bir deneme yapılabilir.

Yardımcı üreme uygulamalarında, sperm hücrelerinin herhangi bir nedenle kadın yumurtasına erişemediği veya yumurta zarını aşamadığı erkek kısırlığı durumlarında, yeni bir tüp bebek yöntemi olan mikroenjeksiyon tekniği kullanılıyor.

Mikroenjeksiyon tekniği ortaya çıkmadan önce, şiddetli erkek kısırlığı durumlarında kullanılan ilaç tedavilerinin ve varikosel ameliyatlarının ne kadar etkili olduğu hiçbir zaman tam olarak açıklanamadı. Günümüzde uzmanlar bu tedavilerin şiddetli erkek kısırlığı olarak nitelenen durumlarda yeri olmadığını ve artık kullanılmaması gerektiğini ifade ederler.

Bu durumlarda uygulanan mikroenjeksiyon tekniği mağdur erkeklerin kaderini açık bir şekilde değiştirdi. İlk kez bu durumların tedavisi hücre düzeyinde yapılıyor. Tek bir sperm hücresi kadından elde edilen yumurtanın içerisine saç kılından daha ince bir iğne yardımıyla mikroskop altında enjekte ediliyor ve döllenme sağlanıyor.

Kimlere uygulanabilir?
Bu teknik esas olarak üç değişik kategorideki bozukluğa hitap eder. Bunlar sperm sayısının ya da hareketliliğinin eksik olduğu durumlar. Ayrıca sperm şekillerinin (morfoloji) bozuk olduğu durumlardır. Mikroenjeksiyon uygulamalarında döllenme oranı, sperm oranı ile ilişkili değildir. Menide birkaç tane sperm hücresi bulunduğu durumlarda dahi döllenme oranı değişmez (% 70 – 80). Bu teknik ile birkaç sperm hücresi ile dahi gebelik elde edilebiliyor. Sperm hücrelerinin hareketliliğinin yetersiz olduğu durumlardaysa bu teknikle spermlerin yumurta zarını aşmaktaki zorluğuna çare bulunabiliyor.

Sperm şekillerinin bozuk olmasının bir kısırlık nedeni olduğu, bu durumlarda yapılan tüp bebek uygulamalarında dahi döllenmenin olmadığı veya döllenme oranının çok düşük olduğu uzun yıllardır biliniyor. Mikroenjeksiyon tekniği uygulamalarında sperm şekilleri döllenme ve gebelik oranları üzerinde olumsuz etki göstermez. Yumurta bir tüp (pipet) yardımıyla emilerek sabitleştiriliyor. Sperm ince cam iğne ile yumurta içine enjekte ediliyor. İki gün sonra döllenmiş yumurta (embriyo) rahim içine yerleştiriliyor.

Bebek sahibi olmada güçlük çeken ve 1 yıl korunmasız ilişkiye rağmen gebe kalamayan çiftlerde kısırlık (infertilite) problemi söz konusu olabilir. Bu problemin araştırılmasında ilk aşama, erkekte sperm analizi, kadında hormon tetkikleri ve rahim filmidir. Bu tetkiklerin hepsinin normal çıktığı ve altta yatan bir problemin bulunamadığı genç hastalarda aşılama (bilimsel adı ile artifisiyel inseminasyon) ilk uygulama olmalı.

Aşılama kabaca tanımlanacak olursa, spermleri, kadın üreme sistemi içine, cinsel ilişki dışında herhangi bir yöntemle bırakma işlemidir. Tarihi belki de insanlık kadar eski olmakla birlikte modern anlamda ilk kez 1900’lerin başında hayvanlarda uygulandı. Veteriner hekimlik uygulamalarında çok eskiden beri kullanılan bir tekniktir.

İntraservikal (ICI) ve intrauterin (IUI) olmak üzere 2 tip aşılama (inseminasyon) vardır.

İntraservikal inseminasyonda (ICI), taze ve hiçbir muameleden geçmemiş meni, enjektör ya da özel kanül yardımıyla rahim ağzına ya da vajinaya bırakılır.

İntrauterin inseminasyonda (IUI), ise sperm yıkaması etkiyi artırır. Yıkanmış yani bir takım kimyasal maddeler ile muamele edilmiş meni yine özel kanüller ve enjektörler yardımıyla direkt olarak rahim içine verilir. Her iki uygulama türü de ağrı veren işlemler değildir.

Aşılamanın şartları nedir?
Başarılı bir aşılama (inseminasyon) için bazı şartlar vardır. Öncelilikle spermin dölleyebileceği bir yumurta olmalı. Yani kadında yumurtlama (ovülasyon) problemi bulunmamalı. Yumurtlama bozukluklarda kadında önceden yumurtlamayı uyarıcı ilaçlar kullanılarak (kontrollü ovarian hiperstimülasyon) ve çatlatma iğneleri yardımıyla bu sorunun üstesinden gelinir. İkincisi tüpler yumurta ve spermin buluşmasını sağlayabilmeli. Rahim filmi açık olduklarını göstermeli.

Ayrıca erkeğin sperm analizi sonuçları normal ya da en azından normale yakın olmalı. Menisinde hiç sperm olmayan ya da çok az sperm bulunan kişilerde aşılama (inseminasyon) fayda sağlamaz.

Son olarak ise oluşan bir gebeliğin tutunmasını engelleyecek endometrial (rahim içini döşeyen zarda) bir patoloji olmamalı.

Özetleyecek olursak aşılama (inseminasyon) için gereken şartlar:

Yumurtalıklar (Overler) ve tüpler çalışır halde olmalı

Meni (Semen) analizi normal olmalı

Endometrial (rahim içini döşeyen zarda) patoloji bulunmamalı

Ayrıca

Normal cinsel ilişkinin mümkün olmadığı durumlara

Sperm hareketliliğinin az olduğu hallerde

Servikal faktörün (kadının rahim ağzında oluşan salgının erkeğin spermine hareket kabiliyeti sağlayamadığı durum) bozuk olduğu durumlarda

Anti sperm antikorların varlığında da aşılama (inseminasyon) yararlı olabilir.

Aşılamanın (inseminasyonun) normal cinsel ilişkiye olan üstünlüğü servikal faktörü ortadan kaldırması ve spermlerin kat etmesi gereken yolu azaltması. Bazı durumlarda rahim ağzından salgılanan sıvı spermlerin rahim içine geçişine engel olabilir. Aşılama (inseminasyon) bu gibi durumların varlığında önemli avantajlar sağlar.

İşlem nasıl yapılır?
Aşılamaya karar vermeden önce çiftin her ikisinin de kısırlık (infertilite) açısından bütün tetkikleri yapılmış olmalı. Eğer Ovülasyon indüksiyonu (yumurtalıkların uyarılması) yapılacaksa uygun ilaçlarla bu sağlanmalı ve seri ultrasonografilerle yumurta hücresi gelişimi saptanmalı. Bu hücre ya da hücreler yeterli boyuta ulaştığında çatlatma iğnesi yapılmalı. İdeal olarak bu iğneden 32 – 36 saat sonra aşılamanın (inseminasyon) yapılması. Eğer gerek görülürse ultrason takipleri esnasında kanda östrojen değerlerine bakılabilir. Ovarian hiperstimülasyon sendromu (yumurtalıkların tedaviye aşırı cevap vermesi) gelişir ya da gelişme şüphesi uyanırsa tedaviye ara verilebilir.

İşlem gününden önce en az 3 gün süreyle erkek herhangi bir şekilde cinsel ilişkiye girmemiş ve boşalmamış olmalı. İşlem günü erkek klinikte semen örneği verir. Bunun için tercih edilmesi gereken yöntem mastürbasyondur. Mastürbasyon esnasında kayganlaştırıcı vb. maddelerin kullanılması sperm kalitesini bozabileceğinden bu konuya dikkat edilmeli. Elde edilen semen örneği belirli kimyasal maddelerle işlemden geçirilip hazırlandıktan sonra (yıkama), aşılamaya (inseminasyona) hazır hale gelir. Kadın jinekolojik muayene pozisyonunda uzanır. Spekulum takılır, serum fizyolojik ile temizlik yapıldıktan sonra uygun katater rahim ağzından, rahim içine ilerletilir. Enjektöre çekilmiş olan semen yavaş ve dikkatli bir şekilde bu katater vasıtasıyla rahim içine verilir. Daha sonra katater ve spekulum çıkartılır. Bir miktar semenin dışarıya geri gelmesi normaldir.

Aşılama (inseminasyon) ağrılı bir işlem değil. İşlemden sonra kadın 10 – 15 dakika kadar uzanır ve daha sonra normal hayatına dönebilir. Şart olmamakla birlikte hastaya progesteron desteği verilebilir. Aşılamadan sonraki ilk 24 – 48 saat ağır fiziksel aktiviteden kaçınılması önerilir. Ancak yatak istirahatı gerekli değil.

İşlem sonrası 2 hafta içinde adet görülmez ise gebelik testi yapılır. Testin pozitif olması durumunda uygun şekilde gebelik takiplerine başlanır. Negatif olması durumunda kadının adet kanamasının 3. günü yeni bir deneme için ilk ultrason incelemesine çağırılır.

Aşılama başarı oranları
ICI günümüzde pek uygulanmayan bir teknik olup normal cinsel ilişkiye oranla gebelik şansını sadece %2 civarında arttırır.
IUI altta yatan kısırlık (infertilite) nedenine bağlı olarak normal ilişkiye oranla %5 – 20 artış sağlayabilir. Şans uygulama sayısı arttıkça biraz daha artar. Teorik olarak bir sınır olmamakla birlikte 6 – 7 seferden fazla denenmemesi öneriliyor.

Eğer evlilik ve kısırlık (infertilite) süresi uzunsa aşılama denenmeden direkt tüp bebek ve mikroenjeksiyona geçilebilir.

Tüp bebek tedavisi çok değişik nedenlerden dolayı yapıldığı için gebelik elde edilmesini etkileyen pek çok faktör de mevcuttur. Daha önce bahsedildiği gibi özellikle:

-Kadının yaşı

-Uzun evlilik süresi

-Erkek spermi ile ilgili bazı faktörler. Ör: azospermi, varikosel, oligosperm, immotil sperm

-Hormonal faktörler

-Üreme organları dışında bazı özel hastalıklar

-Geçirilmiş eski hastalıklar

-Daha önce gebelik olup olmadığı

-Daha önce doğum veya düşük olması

gibi pek çok faktör tedavinin başarı şansını etkilemektedir.

Tüp bebek yönteminin başarı şansından bahsederken, öncelikle tedavi gören çiftin kendi özel şartlarını göz önüne almak gerekir. Bu şekilde bakıldığında, gebelik oranları bazı gruplarda % 5-10, bazılarında %25-40, bazı gruplarda ise % 50-70 olmaktadır. Çok küçük bir hasta grubunda ise gebelik elde etmek mümkün olmamaktadır.

Diğer taraftan, her merkezin tüp bebek için bir ortalama gebelik oranı vardır. Yani, hep genç ve problemsiz, veya kısırlık sebebi kolayca aşılan hastaları programa alan bir merkez ile, gebeliğin zor elde edildiği hastaları da kabul eden bir merkezin gebelik oranları farklı olacaktır. Bir merkezi değerlendirirken ne tür hastaları kabul ettiğini de göz önüne almak gerekir.

O halde, tüp bebek merkezlerinin gebelik oranı yaklaşık % 25-60 arasında değişebilir.

Tabii, burada merkezlerin laboratuar şartlarının normal olduğunu varsayıyoruz. Tüp bebek merkezinin laboratuar şartları da başarı şansını etkileyen önemli faktörlerdendir.

Tüp bebek uygulaması için belli bir gebelik şansının olduğunu biliyoruz, uygulamaların bir kaç kez denemesinde fayda vardır. Fakat, çiftin özel durumuna göre, 1-3 denemede gebelik elde edilemezse yeni bir denemeden önce durumun tekrar değerlendirilmesi, gerekiyorsa yeni tetkikler yapmak, ve çifti durumları ile ilgili daha ayrıntılı bilgilendirmek uygun olur.

Tüp bebekte başarı bilinen faktörler yanında bilinmeyen pek çok faktörün etkisi altındadır. Bilinmeyen konularda araştırmalar halen yoğun olarak sürmektedir. Gebelik oranları, bu nedenlerden dolayı sürprizlere de açıktır.

-Gebelik oranlarındaki değişiklikler hakkında bazı örnekler fikir verebilir:

-Kadın yaşı 40 ve üzeri ise gebelik oranları % 10-20 civarına inebilir

-Erkekte azospermi hücrelerin yapım aşamasındaki bir durumla ilgili ise gebelik oranı % 10-40 arasında değişebilir

-Hem kadın yaşı ileri, hem de azospermi varsa gebelik oranı % 0-20 arasında olabilir

-Daha önce 2-3 ten fazla erken düşük varsa başarı sansı azalabilir

-Her şeyin normal olduğu vakalarda defalarca tüp bebek denemesine rağmen gebelik elde edilemeyebilir.

-Muayene ve tetkik sonuçlarına göre başarı şansı düşük olacağı varsayılan bir denemede çok olumlu sonuçlar alınabilir

-Bazen, tüp bebekte gebelik elde edilemezken, tedaviye ara veren çiftlerde daha sonra kendiliğinden gebe kalanlar olabilir.

Tüp bebek merkezlerini veya doktorları arayan hastaların büyük bir kısmı doğrudan gebelik oranlarını sorarak bir karar verme eğiliminde olmaktadırlar. Halbuki, kendi özel durumlarının değerlendirilmesinden sonra bir karara varmaları daha doğru bir tutum olacaktır.

Kadının yumurtalıkları uyarıldıktan sonra yumurtalar toplanır. Erkeğin spermleri ile aynı kaba konarak döllenmeye bırakılır. Oluşan embryolar kadının rahimine 2-3 gün içinde yerleştirilir. Tüp bebek işlemi, tüplerin tıkalı olduğu, erkek infertilitesinde ve önceki başarısız IUI denemeleri sonrası tercih edilir. Yumurtalıklar yumurta elde etmek için uyarılır. Önce gonadotropin salgılayıcı hormon (GnRH) analoğu 8-10 gün verilir. Sonrasında günlük human menopozal gonadotropin (HMG) veya follikül uyarıcı hormon (FSH) enjeksiyonu ile yumurtalıklarda çok sayıda follikül gelişimi sağlanır. Yaklaşık 8 gün sonrasında ultrason ile folliküllerin sayısı ve büyüklüğü ölçülür. 1-2 follikül 18 mm çapa ulaştığında human korionik gonadotropin enjeksiyonu yapılır. Yumurta toplama işlemi 36 saat sonraya planlanır.

Yumurtalar transvajinal ultrason eşliğinde toplanır. Ultrason folliküllerin görüntülenmesine ve iğnenin follikül içine doğru itilerek içinde yumurtayı içeren sıvının aspire edilmesine yardımcı olur. Sıvı laboratuvar personeli tarafından incelenir ve yumurta bulunursa inkübatöre konulur. Bu işlem tüm folliküller için yapılır. Yumurta toplama işlemi sırasında ya da hemen sonrasında erkekten alınan menide en kaliteli spermlerin ayrımı yapılır. Yumurta toplamadan yaklaşık 5 saat sonra yumurta ve sperm aynı kapta inkübatöre yerleştirilir. Ertesi gün yumurtalar normal döllenmenin olup olmadığın araştırılması için incelenir. Döllenmiş yumurtalar inkübatörde embryo oluşması için bırakılır. Yumurta toplamadan 2-3 gün sonra özel bir kateter aracılığıyla embryolar kadının rahmine yerleştirilir. Takip eden üç hafta hormon tedavileri verilir, sonrasında gebelik testi yaptırılır. Transferi yapılmayan embryolar dondurularak sonraki uygulamalar için ayrılır.

Intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu ( Mikroenjeksiyon)

Tek bir spermin direk olarak yumurtanın sitoplazması içine enjekte edilmesidir. Şiddetli erkek infertilitesi ve önceki konvansiyonel tüp bebek işlemlerinde zayıf veya tam döllenme kusuru olan hastalardaki tedavi seçeneğidir. Yumurtalar aynı tüp bebek işleminde olduğu gibi uyarılır. Yumurtaların dışındaki hücreler soyularak bir damlacık içine yerleştirilir ve sperm de başka bir damlacığa yerleştirilir. Sperm ejakülasyon ile veya şiddetli durumlarda testisten veya epididimden mikrocerrahi teknikleri ile elde edilebilir. Yumurta, tutucu pipet ile sabitlenir. Mikroenjeksiyon pipeti ile bir sperm aspire edilir ve dikkatlice yumurtanın sitoplazmasına enjekte edilir. Bu işlem tüm yumurtalara yapılır. Yumurtalara daha sonra inkübatöre yerleştirilir ve ertesi sabah döllenme açısından kontrol edilir. Döllenmiş yumurtalar daha sonra 24-48 saat daha gelişmeye bırakılır. Sonrasında ince kateterle rahim içine yerleştirilir. Sonraki iki hafta içinde hormonal destek tedavisi geliğin devamı için verilir.

Mikrocerrahi epididimal sperm aspirasyonu (MESA)

Testiküler sperm ekstarksiyonu (TESE)

MESA epididimden spermin aspirasyon ile elde edilmesidir. TESE testisten biyopsi ile spermin elde edilmesidir. Sperm genital yolda düzeltilemeyen bir hasar sonucu ilerleyemediğinde mikrocerrahi teknikle epididimden veya testisten elde edilebilir. Doğuştan vas deferens yokluğunda (CAVD) diğer endikasyondur. Kadının yumurtaları toplandığı zaman içinde erkek ufak cerrahi bir işlem geçirir. TESE/MESA işleminde elde edilen testis dokusunda/epididim sıvısında sperm hücreleri aranır. Varlığında ICSI ile yumurtalara enjekte edilir.

Sperm dondurma ve çözme

Sperm, erkek örnek vermesi istenildiğinde güçlük çıkacağı durumlarda dondurulur. Eğer sperm mikrocerrahi teknikleri ile elde edilmişse fazla sperm invazif işlemi tekrarlamamak için dondurulur. Kanser nedeniyle kemoterapi ya da radyoterapi planlanan hastalarda sperm dondurulabilir. Masturbasyon, testiküler biyopsi veya mikrocerrahi epididimal sperm aspirasyonu ile elde edilen sperm krioprotektan ile birlikte ince pipetlerde sıvı nitrojen içine -196ºC sıcaklıkta konulur. Bu istenilen zamanda çözülerek krioprotektan ayrılarak yardımcı üreme işlemleri için kullanılabilir.

Embryo dondurma

Sıvı nitrojen içinde ileri tarihte kullanılmak üzere embryoların dondurulmasıdır. Embryo transferi sonrası arta kalan embryolar dondurularak saklanır. Eğer hasta gebe kalamazsa sonraki denemelerde bunlar çözünerek transfer edilebilir. Fazla embryolar krioprotektan ile beraber çubuklara aspire edilir ve yavaşça -196ºC ye dondurularak sıvı nitrojene konulur. Embryo tranferi planlandığında tranfer gününden bir gün önce ya da transfer günü bunlar çözünür ve yaşam ve gelişmeleri değerlendirilir; sonrasında transfer gerçekleştirilir.