SARILIK

Deri ve dokuların, iç­lerinde bilirubin adlı boya maddesi bi­rikmesi sonucu, sararmasıdır. Bilirubin, ölmüş eritrositlerin hemoglobininin bir yıkım ürünüdür. Hemoglobin, retikülo -endotel sistem tarafından, demir ve bilirubine ayrılır, bilirubin, karaciğer tara­fından, safra içinde barsağa atılır.

Nedenleri: Klasik sınıflamaya göre, sarılığın başlıca üç nedeni vardır: Hemolitik, obstrüktif, hepatik.

1. Hemolitik sarılık: Yeni doğanın san­lığında (bkz. Konjenital Sarılık) olduğu gibi, dolaşımda, çok sayıda alyuvar yı­kılırsa, karaciğere normalin çok fazla üstünde bilirubin gelecek ve karaciğerin kapasitesi bunun hepsini barsağa atma­ya yetmeyecektir. Fazla bilirubin plasmada dolaşıma katılacak ve deri ile do­kular sarıya boyanacaktır. Bu tip sarılık­ta, dışkı koyu renktedir ve idrar rengi normaldir (duran idrarın rengi koyulaşabilir).

2. Obstrüktif sarılık (Tıkanıklık sarılı­ğı): Safra yolları (karaciğer dışı safra yolları ve ductus cysticus altında kalan safra yolu) tıkanacak olursa, safra, bar­sağa akamayacak ve kan dolaşımına ye­niden karışacaktır. Çok sık görülen bir tıkanıklık nedeni, safra kesesi taşlarıdır. Safra, barsağa gidemediğinden, dışkının rengi kil rengine yakın bir açıklıktadır ve bilirubin, hemolitik sarılıkta, dolaşım­da bulunan bilirubinden farklı olarak, proteine bağlı olmadığından, böbreklerce atılmakta ve böylelikle idrarın rengi koyulaşmaktadır.

3. Hepatik sarılık: Bu grupta, sanlık, karaciğer hücrelerinin hastalanması so­nucu ya da karaciğer hastalığı sırasında, karaciğer hücrelerinin şişmesiyle, kara­ciğer içi ufak safra kanallarının tıkan­ması sonucu oluşur. Sarıhumma ve fos­for, kloroform, karbon tetraklorür vb. zehirlenmelerinde, karaciğer hücresi yı­kıma uğrar ve bu hücrelerdeki bilirubin serbest kalıp, kan dolaşımına katılır. Hastalık ilerledikçe, hasta karaciğer bilirubini atamadığından, sarılık artar. Vi­rüs hepatiti gibi diğer enfeksiyöz hasta­lıklarda, önce karaciğer hücrelerinin yı­kımı sarılığa yol açar, sonra da şişen karaciğer hücreleri, karaciğer içi ufak safra kanallarını tıkarlar. Bundan ötü­rü, hastalığın başlangıcında, dışkı nor­mal renkte ve idrar koyudur. Hastalık ilerledikçe, dışkının rengi açılır ve idrar daha da koyulaşır.

Tedavisi: Nedenin tedavisidir. Tı­kanma sarılıklarında, tıkayan taşların, ameliyatla alınması gerekebilir. Hepatit ve sarı hummanın özel tedavisi yoktur, besinlere dikkat etmek gibi genel ön­lemler alınır. Sarılık uzarsa, diyette özel­likle protein bulunmasına dikkat edilir ve A, D vitaminleri, kalsiyum glükonat verilir. Tıkanma sarılıklarında şiddetli kaşıntı olabilir. Bu durumda, yerel ola­rak, kalamin losyonuyla % 1 fenol kul­lanılır.  Sedatifler —karaciğer bozukluk­larında çok dikkatle kullanılmalıdır— ve antihistaminler bu durumda etkisizdir.