Stres ile depresyon iliÅŸkisinde rol oynayan deÄŸiÅŸkenlerden bi­ri biliÅŸsel deÄŸerlendirmelerdir. Bir olayın ne kadar stres verici ol­duÄŸunun belirlenmesinde, olayın kendisinden çok, o olayla ilgili olarak yapılan biliÅŸsel deÄŸerlendirmeler rol oynar. BiliÅŸsel deÄŸer­lendirme birincil ve ikincil olmak üzere iki ÅŸekilde yapılabilir. Bi­rincil deÄŸerlendirmede kiÅŸi “tehlikede” olup olmadığına karar ve­rir. EÄŸer bir olay kayba yol açıyor, kiÅŸiye zarar veriyor ya da onu tehdit ediyorsa “tehlikeli” ÅŸeklinde deÄŸerlendirilir. Ayrıca olay ya da durumun “deÄŸiÅŸemez”, “kontrol edilemez” olduÄŸu ve olay ya da durumun ortaya çıkmasında kiÅŸinin kendini ne kadar “sorum­lu” gördüğü de önemlidir.
Birincil deÄŸerlendirme ile eÅŸzamanlı olarak ikincil deÄŸerlen­dirme baÅŸlar. Ä°kincil deÄŸerlendirmede kiÅŸi kendi kaynaklarını, saÄŸlığını, kiÅŸiliÄŸini, sosyal desteklerini, moralini vb. dikkate ala­rak “ne yapabilirim” sorusunu cevaplamaya çalışır. Bu cevaba göre kiÅŸi nasıl davranacağına karar verir. Böylece kiÅŸinin belli bir durumla ilgili yaptığı birincil ve ikincil deÄŸerlendirmeler o kiÅŸinin o durumla baÅŸa çıkabilmek için baÅŸvuracağı yolları belirler.
Başaçıkma Yolları
BaÅŸa çıkma yollan “stresli olay ya da durumların yol açtığı duy­gusal gerilimi azaltma, yok etme ya da bu gerilime dayanma ama­cıyla gösterilen duygusal, zihinsel ve davranışsal tepkilerin bütünü” ÅŸeklinde tanımlanabilir. BaÅŸa çıkma kiÅŸinin iç ve dış taleplere karşı gösterdiÄŸi baÅŸarılı ya da baÅŸarısız tüm çabaları kapsar. Belli bir stres durumuyla baÅŸa çıkmada kullanılan yolların baÅŸarılı olup ol­madığı ancak uyum üzerindeki etkilerine göre belirlenebilir. BaÅŸa çıkmada kullanılan yollar “duygulara odaklanan” ve “soruna odaklanan” baÅŸa çıkma yolları ÅŸeklinde adlandırılabilir. Soruna odaklanan baÅŸa çıkma yolları, durumu deÄŸiÅŸtirmeye yönelik aktif, mantıklı, serinkanlı, bilinçli çabaları içerirken, duygulara odaklı baÅŸa çıkma yolları genellikle uzaklaÅŸma, kendini kontrol etme, sosyal destek arama, kabullenme gibi davranışları içermektedir.
ÖrneÄŸin kiÅŸi tarafından “deÄŸiÅŸebilir” olarak algılanan durum­larda bilgi toplama, sorun çözme, karar verme, harekete geçme gibi doÄŸrudan soruna yönelik baÅŸa çıkma yolları daha etkili olur­ken, “deÄŸiÅŸemez” olarak algılanan durumlarda kabul etme, inkâr, uzlaÅŸmaya çalışmak gibi duygulara yönelik baÅŸa çıkma yollarına baÅŸvurmak daha yararlı olur. Ancak genellikle bir durumla baÅŸa çıkmak için mümkün olan her yolu birlikte kullanmak en faydalısıdır.

Bu Sayfayı Arkadaşlarınıza Gönderin..!