Kategori: Sağlık Sözlüğü – G

GIDA ZEHİRLENMELERİ VE TEDBİRLER
Gıda zehirlenmelerinin belirtileri genellikle iki gün sürer. Bol sulu gıdalar, dinlenme, ishal ilâ­cı gibi, evde alınabilecek önlemlerle düzelir. Belirtiler çok ciddîyse ya da hasta, küçük bir çocuk, çok yaşlı veya hastalıklı bir kimseyse, hiç vakit kaybetmeden hastaneye gitmek ve­ya bir doktor çağırmak gerekir. Gıda zehirlen­melerine yol açan bakteriler, patates salatası, şarküteriler, yumurta ve et gibi yiyeceklere bayılırlar. Bu tür bakteriler içinden, en önemli üç tür sayabiliriz. Yumurta, tavuk eti, kırmızı etler gibi çiftlik ürünlerinde, balık ve kabuklu deniz ürünlerinde bulunan, onların bozulma­sına neden olan, “salmonelle” adındaki bakte­ridir. Bu bakterinin, insanın sindirim sistemini etkileyen en az 150 türü bilinir. Stafilokok adındaki bakteriler, genellikle besinlere, onla­rı hazırlayan kimselerin ellerindeki çatlaklar­dan ve tükürükten geçer. Belirtileri, ishal, kus­ma ve karın kramplarıdır. Bunlar, bozulmuş besinin yenmesinden sonra yarım saatle sekiz saat içinde başlar. Az pişmiş etlerde ve genel­de domuz etinde bulunan ve “trichinella” adı verilen parazit de gıda zehirlenmelerine yol açar.

GIDA ZEHİRLENMESİ
Botulısmus, ender görülen bir çeşit gıda zehir­lenmesidir Bozuk etlere, sebze ve sebze konservelerine yerleşen Clostridium botulinum adındaki bir bakterinin meydana getirdiği tok­sinlerin sinir sistemini etkilemesi ve diyafra­mın paralizisi ile sonuçlanan bir hastalıktır. Bulantı, kusma, baş dönmesi ve bazen ishal ile başlar. Çok defa geçici bir iyilik döneminden sonra toksinin, merkezî sinir sistemine yerleş­mesi sonucu hastalık belirtileri kendini göste­rir. Göz bebeklerinde genişleme, göz kapaklarında ve adalelerinde felçler, körlük, konuşma ve görme bozuklukları vardır. Bilinç çok defa açıktır. Olayların % 20’sinde ölüm, kalp veya solunum felci ile olur.Tedavi için hasta hemen hastaneye kaldırıl­malı, midesi yıkanmalı ve polivalent antitok­sin uygulanmalı, damardan serum verilmeli­dir. Ayrıca Guanidin adındaki ilâç uygulanabi­lir.Hastalıktan korunmak için konserve yiyecek­lerin yeniden kaynatılmadan yenmemesi öne­rilir.

GÖĞÜS DELİNMESİ VE YARALANMA İLKYARDIM VE TEDAVİSİ
Yarayı hemen kapatarak solunumu kolaylaştırmız Acilen hastaneye kaldırılmayı sağlayı­nız.
• Açık yarayı elinizin ayasıyla hemen kapatınız.
• Kazazedeyi, başını ve omuzlarını bir yere dayayarak yarı oturur konuma getiriniz Vücudu yaralı tarafa doğru eğerek sağlam ciğerin yukarı gelmesini sağlayınız.
• Mumkun olduğu kadar çabuk olup yarayı steril ilâçsız bir sargıyla hafifçe kapatınız.
• Eğer mümkünse sargıyı plâstik ya da metal yaprakla örterek hava geçirmez hâle getiri­niz Ortunun kenarlarını yapışkan bant ya da şeritle yapıştırınız.
• Kazazede bılmçsızse fakat normal nefes alı­yorsa, sağlam akciğer yukarı gelecek şekilde iyileşme konumuna getiriniz.
• Şok olasılığını azaltmak için antışok tedavi­si uygulayınız.
• Soluma hızım, nabzı ve cevap verme dere­cesini 10 dakikada bir denetleyiniz iç kana­ma belirtilen olup olmadığına bakınız.
• Hemen hastaneye kaldırınız, tedavi konu munu koruyarak sedye vak’ası olarak taşı­yınız.
Eğer Yabancı Bir Cisim Varsa
• Yabancı cismin yanlarından yara kenarları­na bastırarak yarayı kapatınız.
• Yabancı cismin etrafına gazlı bez ya da te­miz bir bez yerleştiriniz ve eğer hemen sağ-lanabılecekse yuvarlak tampon kullanınız.

GİYECEKLERİN TUTUŞMASI
Bir elektrik ateşine, gaz ateşine ya da açık ate­şe fazla yaklaşınca, ya da mutfakta dıkkatsızlık sonucu giyecekler tutuşabilir Gerekli mü­dahale yapılmadığı takdirde daha yaygın ya­nıklar da şoklara sebep olduğu gibi muhteme­len olumle sonuçlanabilir Eğer kaza içerde oluyorsa kazazedenin paniğe kapılıp dışarı fır­lamasını engelleyiniz, çunku dışardakı hava akımı alevlen artıracaktır.
• Alevlerin yukarı doğru yayılmasını önlemek ıçm kazazedeyi mumkun olduğu kadar ça­buk yere yatırıp hemen su ya da başka bir yanmaz sıvı ile ıslatmaksınız Ya da kazaze­deyi bir palto, perde, battaniye, halı, kılım ya da başka bir kaim kumaşa sıkıca sarıp ye­re upuzun yatırınız Böylece alevlen oksi­jensiz bırakıp söndürmüş olursunuz.
• Alevleri bastırmak için sakın naylon ya da benzen, kolay alev alan maddeler kullan­mayınız.

GAZ VEYA DUMAN DOLU BİR ODADAN BİR KAZAZEDENİN KURTARILIŞI
Kendinizin hiçbir tehlikeye düşmediğinden emin olunuz.
• Orada bulunan birisiyle bir yaşam bağı ku­run, bir ucunu belinize bağladığınız bir ha­latın obur ucunu orada bulunan birisine ve­riniz.
• O kişiyle gerektiğinde dışarı çekilmenizi sağlayacak olan bir işaretleşme düzem ayar­layınız En ıyısı, halatın sürekli gergin tutul­masıdır. Eğer gerginlik bozulursa dışarıdaki kışı dışarı çekilmek istediğinizi anlayacak­tır.
Dikkat: Ağzınızın, burnunuzun çevresine ıs­lak bir atkı ya da mendil bağlayarak kendinizi zehirli gaz ya da başka dumanlar içeren yerler­de koruyamazsınız.

• Kapının sıcaklığını elmızm tersiyle hissedi­niz ve kapının altından gelen havanın sıcak­lığını kontrol ediniz Herhangi bin sıcaksa, sakın içen girmeyiniz Eğer içen girmek guvenlıyse tekrar tekrar derin nefesler alarak kanınızın tam olarak oksijenle yüklenmesini sağlayınız Sonra omuzunuz kapıyla dik açı yapacak şekilde durunuz, başınızı obur tarafa çevirerek ka­pıyı biraz aralayınız Oda, basınç altında patlayabilecek çok sıcak havayla dolu olabi­lir.
Dikkat: Eğer duman çok yoğunsa yerde emekleyerek ilerleyiniz Çunku ısınan hava yükseldiğinden yerde bir temiz hava tabakası olacaktır.
• Kazazedenin yerim belırleymız ve mumkun olduğu kadar çabucak dışarı çekiniz Yanan giyecekleri bir battaniye, halı ya da palto ile söndürünüz.
• Kazazade kendındeyse çok dikkatli gozleyı-mz Örneğin için için yanan bir yerde, hava­da karbon dıoksıt olacak ve bu da kazaze­denin uyanıklığım etkileyecektir.
• Eğer kazazedenin solunumu durmuşsa, he­men yapay solunuma başlayınız.
• Hastaneye kaldırılmasını sağlayınız Dikkat: Eğer kazazede, motoru çalışan bir arabanın bulunduğu garajda kalmışsa, garajın kapılarını açarak iyice havalanmasını sağlayınız Kendinizi tehlikeye atmayacağınızdan emin olana kadar içen girmeye kalkışmayınız.

SICAK VE GÜNEŞ ÇARPMASI
Ağır ananastık sırasında kaslarda ısı oluşur ve bu ısı, kan aracılığıyla tum vücuda dağılarak genel vücut ısısını yükseltir Böyle olunca da vücut hemen ısı kaybetmek için reaksiyon gösterir
• Derideki kılcal damarlar genişleyerek (şişe­rek) vücut yüzeyine daha çok kan gelmesi­ni ve böylece de ısı kaybolmasını sağlar Ka­nın deriye bu şekilde hücumu, insanın ısın­mış ve kızarmış görünmesine sebep olur
• Terbezlerı daha çok ter üretir Bu da buhar­laşarak vücudu serinletir.
• Solunum artar ve akciğerlerde daha çok ısı kaybı olur.
Fazla sıcaktan iki durum ortaya çıkabilir Sıcak yorgunluğu ve sıcak çarpması Sıcak bitkinliği, genellikle sıcak ve rutubetli iklimlerde fiziksel çalışmalar yapan insanları, özellikle terle kaybolan sıvı ve tuzu yeniden almadıkları takdir­de etkiler.
Sıcak çarpması ve hızlı bilinç kaybı, aşırı sı­cakta ya da hava akımı olmayan yüksek rutu­bette görülebilir. Kışının terleyememesı yu-zunden vücut ısısı 40°C’ye kadar çıkabilir.

GÜNEŞ YANIĞI BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ
Güneşten yanan kırmızı renkli cilt bölgesi­ne, mevcut gerginliği ve tahrişi azaltmak için Kalamin gibi yatıştırıcı bir losyon veya soğuk kompres uygulayın.
• Hasta evdeyken, yanık bölgelerin üzerine hiçbir şey giymesin, bu bölgeleri havayla te­masa bırakın. Dışarı çıkarken ise, yanık böl­gelerin üzeri örtülmelidir.
• Eğer hasta çocuksa kabarcıklar meydana ge­lir ve çocuğunuz acı çekerse, kendisine Be­bek Aspirini veya Parasetamol şurubu verin.
• Çocuğunuzun ateşine bakın. Eğer 39’un üzerindeyse hemen doktora başvurun ve vücudu ıslak süngerle silerek bu ateşi düşür­meye çalışın.
• Çocuğun en az 48 saat süreyle güneş ışınla­rına doğrudan maruz kalmasını önleyin.
• Hastanın yatak çarşafının iyice gergin olma­sına dikkat edin, böylece herhangi bir kat yerinin ona acı vermesini önlersiniz.
• Güneş yanığına engel olmak için, güneşte kaldığı ilk birkaç gün boyunca çocuğunu­zun derisinin doğrudan güneş ışığı almasına engel olun. Daha sonra da açıkta kalan böl­gelere, güneş yağını iyice süzen bir losyon sürün.
• Burnunuza ve dudaklarınıza güneşten koru­yucu bir krem sürün ve ensenizi de geniş kenarlı bir şapkayla koruyun.
• Güneş yağını, denizden çıktıktan sonra tek­rar sürmeyi unutmayın.
• Güneşte kalman süreyi hergün yalnızca onar dakika arttırm.
Eğer güneşten yanan bölgelerde kabarcıklar meydana gelirse, ateş yükselir ve genel sağlık durumu bozulursa; doktora başvurmalısınız. Çocuğunuzun ateşi yüksek olduğu hâlde deri­si kuruysa ve kendisi dalgın ya da aşırı uyku-luysa, yine doktora başvurmanız gerekir; çün­kü bu durum, acilen tedavisi gereken bir sıcak çarpması olabilir.

GÜNEŞ YANIĞI
Güneşte uzun süre kalma sonucu deri üzerin­de meydana gelen yanığa güneş yanığı denir. Ultraviyole ışınları (morötesi ışınlar) deride mevcut ergosterolün D vitaminine çevrilmesi­ne yardımcı olduğu için şüphesiz güneşte kal­mak, başka bir deyimle güneş banyosu yap­mak faydalıdır. Böylece deri bronz rengi alır ve insana sağlıklı bir görünüm kazandırır. Sa­rışınların ve kızıl saçlıların güneş ışınlarına karşı çok duyarlı bir derileri vardır. Ayrıca de­ğişik bölgelerin duyarlılığı arasında da fark bu­lunur.Güneş ışınları deride önce eritem denen bir kı­zarıklık meydana getirirler, buna 1. derece ya­nık denir. İnsan yanmadan bronzlaşmak ister­se yazın ilk gün 15 dakikadan fazla şiddetli gü­neş altında kalmamalı, bu süreyi diğer günler­de yavaş yavaş uzatmalıdır. Güneş, derinin üst tabakasında bir kalınlaşmaya ve pigment miktarında artışa neden olduğu için insan za­manla daha uzun süre güneşte kalabilir.

Beyaz veya henüz kızarmış bir deri üzerine ışınların etkisi yeterinden fazla devam ederse deride su kabarcıkları oluşur ve sonunda derisoyulur ki 2. derece yanık meydana gelmiş de­mektir.
Çoğunlukla çok ıstırap veren güneş yanıkları, bazen ciddî de olabilir. Birinci derecede, yani yalnız kızarıklık görülen yanıklarda, etkili bir tedavi yoktur.
Fakat eczanelerde satılan bazı nemlendirici ve deriyi teskin edici kremlerin yararı dokunabi­lir. Ancak bunların bazılarının deride reaksi­yonlara sebep olacağı akıldan çıkarılmamalı­dır. Herhangi bir iltihaplanma hâlinde, uygula­mayı hemen kesip, bir deri uzmanına başvu­run.
• Her şeyden önce, güneş yanıklı kişiyi gölge­ye alın.
• Su içirdikten sonra ateşini ölçün.
• Ateş yükselmişse ve daha başka belirtiler (örneğin ödem) varsa, hemen doktora başvurmak gerekir.
• Küçük çocuklarda ve yaşlılarda önemlice bir güneş çarpması, sıcak çarpmasına dönüşe­bilir ya da bir beyin konjestiyonu söz konu­sudur.

GÖZ YARALANMALARI
Tahta parçası, cam, madenî bir cisimle yarala­nan veya düşmekten ilen gelen bir darbeye maruz kalan, infilak edici bir maddenin etkisi altında kalan herhangi bir göz kazasında, mu­hakkak tehlikeli bir durum vardır Göz yara­lanmaları anında tedavi edilememesi hâlinde uzun sureli görme bozuklukları yaratabilir Kazazedenin gözüne sert bir cisim çarpmışsa goz oyuğu bu çarpmayı korumuştur Ancak goz oyuğunun çevresindeki kan damarları çat­layacağından zamanla birtakım çürükler ve şişlikler oluşabilir.
Göze kimyevî bir madde kaçarsa acil tedavi gerekir Göz bebeğine sert bir cisim batmış ya da gözün kenar veya göz kapağı kesilmişse acil tedavi gerekir. Yapılacak iş, göz üzerine steril bir gazlı bez koyduktan ve bunu hafif bir bandajla tespit ettikten sonra vakit geçirme­den doktora başvurmaktır.

GÖZE KAÇAN YABANCI ÇİSİMLERİN BELİRTİLERİ
Bütün göz yaralanmaları potansiyel olarak ciddî olaylardır. Çünkü göze kaçan cisimler göz küresini delebilir ve iç hasarlarla ve muh­temel enfeksiyonlarla sonuçlanabilir. Gözde en çok rastlanan yabancı cisimler, toz, kum ya da kirpiktir. Göz küresinin dış yüzeyi­ne yapışarak ya da gözkapağının altına yerle­şerek (normal olarak üst kapağa) rahatsızlığa ve iltihaplanmaya yol açarlar. Çoğu durumda bunlar kolaylıkla çıkarılabilirler. Bununla bir­likte, gözün renkli kısmının (gözbebeği ve iris) üzerinde bulunan ya da göz küresine batmış olan cisimleri çıkarmaya kalkışmayınız. Bu durumlarda hemen tıbbî yardım isteyiniz. Belirtiler ve Görüntüler
• Kazazedenin gözü ağrır ve kaşınır.
• Görüşü zayıflamış olabilir.
• Etkilenen gözde sulanma.
• Kazazedenin gözü kızarmıştır Bütün göz yaralanmaları potansiyel olarak ciddî olaylardır. Çünkü göze kaçan cisimler göz küresini delebilir ve iç hasarlarla ve muh­temel enfeksiyonlarla sonuçlanabilir. Gözde en çok rastlanan yabancı cisimler, toz, kum ya da kirpiktir. Göz küresinin dış yüzeyi­ne yapışarak ya da göz kapağının altına yerle­şerek (normal olarak üst kapağa) rahatsızlığa ve iltihaplanmaya yol açarlar. Çoğu durumda bunlar kolaylıkla çıkarılabilirler. Bununla bir­likte, gözün renkli kısmının (göz bebeği ve iris) üzerinde bulunan ya da göz küresine batmış olan cisimleri çıkarmaya kalkışmayınız. Bu durumlarda hemen tıbbî yardım isteyiniz.
Belirtiler ve Görüntüler
• Kazazedenin gözü ağrır ve kaşınır.
• Görüşü zayıflamış olabilir.
• Etkilenen gözde sulanma.
• Kazazedenin gözü kızarmıştır