YUMURTALIK (Över). Överler, dişi cinsiyet bezleridir.
Anatomisi: Överler, 4×2x1 cm. boyutla­rında, badem biçimli organlardır. Çocuk doğurmamış kadınlarda, ilyak atarda­marların ayrılma yerinin önünde, rahim ve fallop borularını kaplayan geniş bağa bağlı olarak, pelvis duvarına yapışık du­rumdadırlar. Doğurmuş kadınlarda, ko­num değişken olmakla beraber, daima fallop borularının açık ağızlarına yakmdıriar. Yumurtalıkların bir korteks, bir de medulla bölümleri vardır. Organın temelini yapan kortekste germ hücreleri bulunur. Karm aortundan doğrudan ay­rılan ve pelvis’de uzanan yumurtalık atardamarları, bu organların kanlanma­sını sağlar. Organın sağ toplardamarı, alt vena kava’ya, solu ise sol böbrek toplardamarına akar. Yumurtalıkların lenfatik damarları, karm aortunun her iki yanındaki lenf bezlerine boşalır. Görevleri: Bu organlar, doğurganlık dö­nemi boyunca, germ hücrelerinin gelişme­sini izleyen, dönüşümlü bir çalışma göste­rir. Her ay, içinde bir yumurta bulunan tek bir folikül gelişir ve patlayıp, orga­nın över yüzeyinden yumurtasını dışarı atar. Fallop borusuna erişen bu yumur­ta, rahime varır. Yumurtasını atan foli­kül, şimdi corpus luteum’u (sarı cismi) yapar ve bu cisim on gün süreyle ste- roid hormonlarını salgılar. Yumurta döl-lenmemişse, sarı cismin hormon yapımı durur ve cisim de dejenere olup, kabuk dokusunu andıran corpus albicans’a (be­yaz cisime) değişir. Yumurtanın atılma­sı, yaklaşık olarak bir yumurtalık döne­minin ortasına rastlar. Dönemin ilk gü­nü, âdet kanamasının birinci günü ka­bul edilir. Gelişmekte olan folikül, östro-jen hormonları salgılar ve bunların et­kisiyle rahim iç yüzündeki endometri-yum hücreleri yenilenir. Âdetin on dör­düncü gününde, yumurta atılır ve sarı cismin hormonları olan progesteronlar, ostrojenlere ek olarak salgılanmaya baş­lar. Sarı cismin etkisiyle, endometrium yeniden değişip, bir süngersi alt taba­kayla, yüzeysel bir yoğun tabaka haline gelir ki, bu durum, döllenmiş yumurta­nın yuvalanmasına elverişlidir. Döllen­me olmadığı zaman, sarı cisim dejenere olur ve kandaki östrojenlerle progeste-ronların miktarı aniden azalır. Endo­metrium yıkılır ve âdet kanaması baş­lar. Tüm devre 28 gün kadardır. Yu­murtalık ayrıca, çok az miktarda erkek testosteron hormonunu da salgılar.
Över dönemini, hipotalamus (bkz.) ve bunun etkilediği hipofiz (bkz.) kontrol eder. Hipofiz, F.S.H. (folikül canlandırı­cı hormon) ve L.H. (sarı cisim yapıcı hormon) salgılar. Tahminlere göre, kan östrojen düzeyi yükseldiği zaman, hipo­talamus hipofizi uyarıp, onun L.H. sal­gılamasına yol açar. Progesteronların faz­la olması halinde ise, L.O. salgısı aza­lır. Âdet başlangıcında, östrojen ve pro-gesteron düzeyi azaldığı zaman, F.S.H. salgılanması azalır. Bu görevleri görebil­mek için bir tek över yeterlidir.
1. İltihap: bkz. Oooforit.
2. Endometriosis: Rahmin iç yüzünü dö­şeyen doku, burada anormal bir konum gösterir ve aynı zamanda yumurtalıkta bulunur. Aynı dokunun bazen de, va-ginayla rektum’u ayıran dokularda, gö­bekte, alt karın bölgeleri ameliyat yaralarında, pelvis içi barsaklarda, idrar tor­basında da görülebilir.
Nedeni: Tahminlere göre, bu doku, rahimden, fallop boruları yoluyla, yu­murtalıklara ve diğer pelvis içi organla­ra ilerlemektedir.
Belirtileri: Bu hastalık, genellik­le, 30 yaşının üstündeki kadınlarda gö­rülür. Özellikle âdetler sırasında, ağrı olabilir. Yumurtalıkta bu dokunun çok fazla bulunması, yapışıklıklara yol aça­cağından, kısırlık beliröbilir ve aynı ne­denle, barsak tıkanmaları oluşabilir. Âdetler sırasında, aşırı kanama görüle­bilir.
Tedavi: Ameliyattır. Genç kadınlar­da, cerrah, mümkün olduğu kadar fazla miktarda, görev yapabilen sağlam yumur­talık dokusu bırakmaya gayret eder, fa­kat yaşlı hastalarda, yabancı dokuyu ta­şıyan ve zararsızca çıkartılacak tüm or­ganlar alınır. Bu durum habis olmadığı gibi, habisleşmez de. Hormon tedavisi­nin etkisi sınırlıdır.
3. Kistler: Organın kistlerine sık rastla­nır. Çoğu selim olmakla beraber, habis­leri de vardır. Genellikle 30-60 yaşla­rında oluşur ve çok büyük boyutlara ula­şabilirler.
Belirtileri: Yavaş büyüyebilip, varlıklarını, karında gerginliğe, pelvis içinde çok yer tutarak sık işemeye ya da pis kan akımını engellediğinden, ba­caklarda şişkinliğe neden olarak, belli ederler. Bazen, kendi sapları üstünde dö­nerek, şiddetli ağrı ve kusmaya yol açıp, durumun apandisitle karışmasına neden olurlar. Ayrıca, teşhis, ameliyatla konur. Bazen, geçici bükülmeler, belirsiz semp­tomlara yol açar. Kist içine kanama iki durumda da ateş ve karında duyarlık görülür.
Tedavi: Cerrahî müdahaleyle, kistin çıkarılmasıdır.
4. Habis tümörler: Yumurtalıklarda sey­rek oluşur. Çabuk büyürler, ağrılıdır- lar ve âdet kesilmesinden sonra, kana­malara neden olurlar. Tedavi, mümkün­se ameliyat ve bununla birlikte, stitok-sik ilaçların uygulanmasıdır. Bir tümö­rün cinsine ilişkin şüphe olan hallerde, cerrah tüm yumurtalığı çıkartır. Hasta 45′in üstündeyse, diğer yumurtalıktaki herhangi bir anormal belirti, her iki or­ganın çıkartılması için yeterlidir, çünkü bu tür hastalığın iki yanlı olmasma sık rastlanır.

Bu sayfa için yorum yazın