Yazar: yonca

YARALAR

Vücudun düzenli çalışabilmesi için, tüm doku­ların, her an uygun bir basınçla dolaşan yeter­li kana ihtiyacı vardır Ağır kan kaybı, dolaşı­mı etkiler ve bu da dokulara, özellikle ana or­ganların dokularına zarar verir, sonuç olarak kazazede ölüme kadar gidebilir Yaralar, deride ya da başka dokularda oluşan ve kanın kaçmasına izin veren anormal açık­lıklardır Dış yaralar, mikropların (bakterilerin) dokulara girip enfeksiyonlara neden olmasıyla karmaşıklaşır.

YARALAR. Yaralar; kesik, delik, ezik, parçalanmış ve derin delinmiş olarak sı­nıflandırılır.
Kesikler: Bıçak gibi bir kesici aletin yap­tığı yaralardır. Bunlar, çok kanayabilen ve kenarları birbirinden uzaklaşan tip yaralardır. Bu tür bir yara, temizlendik­ten sonra, dikilir ve birinci derece iyi­leşmeye terk edilir. Kesik kenarların ara­sındaki yarık, serum ve kan pıhtısıyla dolar ve ikincil enfeksiyon eklenmezse, yara bir iki haftada iyileşir. Delikler: Bunlar, delici aletin ulaştığı de­rinlik bilinemediğinden ötürü, tehlikeli yaralardır. Derin delinme olasılığı kar­gısında (tüm karın delici yaralarında bu olasılık vardır) hastada dikkatle iç ka­nama ya da peritonit belirtileri aranır. Derideki yaranın büyüklüğüyle, delinme­nin derinliği arasında ilgi yoktur.
Ezikler: Örneğin, otomobil altında kal­ma sonucu oluşan şiddetli ezikler (çü­rükler), önemli yaralanmalar olabilir. Ezilmiş dokunun ne kadarının öldüğü ancak zamanla belli olur ve ölü dokunun enfekte olmasının sonucu, gazlı gangrendir. Bundan başka, ezilen dokudan her­hangi bir dış belirti olmaksızın bol mik­tarda kan ve sıvı kaybolabileceğinden, hastaya gerekli sıvı verilmezse ağır şoka girebilir.
Parçalanmış yaralar: Bunlar, enfeksiyo­na en elverişli ve trafik kazalarında en sık oluşan yaralardır. Tüm parçalanmış yaralar, cerrah tedavisi gerektirir: Bun lar, iyice temizlenir, ölü ve yıkılmış do­ku bölümleri, genel anestezi altında çı­kartılır ve ancak yaşayan temiz kan do­laşımı sağlam dokular bırakılır. Bazı vakalarda, geniş deri kısımları yok ola­bileceğinden, yarayı iyice kapatmak için, plastik cerrahî gerekebilir.
Derin delinmiş yaralar: Bunlar, kurşun ve metal parçacıklarının dokuyu delme­siyle oluşur. Delen cismin, ufak bir giriş yeriyle, geniş bir çıkış deliği vardır ve bu iki delik arasındaki dokular ileri de­recede yıkılmıştır. Penetre eden yaralar içerde kalan delici cisimler tarafından oluşur. Gerek perfore, gerekse penetre edici yaralar, cerrahî girişimi gerektirir. Delici cismin izlediği yol açılır, tüm kir­lenmiş ve parçalanmış dokular çıkartılır, yabancı maddeler alınır.
Yaraların iyileşmesinde rastlanan komplikasyonlar, kanama, enfeksiyon ve nekroz (doku ölümü) dur. Biriken kan dışarı akıtılmalı, enfekte yaralar açılıp, cerahat ve ölü doku çıkartılmalıdır. Bu yaralar, ikinci derece iyileşmeye terk edilebilir, yani granülasyonun oluşması (fibröz dokunun yavaş yavaş oluşması) beklenir ve bazen de ikincil dikişle ka­patılmaları gerekebilir. Her yaralanma­da, tetanoz (bkz.) tehlikesi göz önünde bulundurulmalı ve gerekli önlemler alın­malıdır.

Bu yanıklar, derinin sadece üst tabakasını etki­ler ve genel bir kırmızılık, şişme ve aşırı hassasiyet gösterirler Bu tür yanıklar genellikle ta­mamen iyileşirler.

Yüzeysel Yanıklar Nasıl Oluşur?

Günlük hayatımızda karşılaşabileceğimiz herhangi bir nedenden dolayı oluşabilen deri yüzeyini hafif derecede etkileyen ciltte kızarıklık ve sızı oluşturan bir yanık türüdür. Bu tür yanıklar ağır yanıklarda olduğu gibi ciltte herhangi bir iz bırakmaz, deformeye neden olmazlar.

Yüzeysel yanıkların pek çok sebebi vardır. Bunlardan en yaygın olanları ise sıcak su dökülmesinden oluşan yanıklardır. Çay içmeyi seven bir toplum olduğumuz için çoğunlukla çay servisi yaparken bir dikkatsizlik sonucu çayın elimize dökülmesi ya da evdeki küçük çocuğun bilinçsiz bir şekilde sıcak su veya çay olan bir kabı çekerek üstüne devirmesi vb. şekillerde yüzeysel yanıklar oluşabilir. Bir araştırma sonucunda yüzeysel yanıkların en çok 1-3 yaş arası çocuklarda çok görüldüğü tespit edilmiştir. Eğer evde küçük bir çocuk varsa son derece dikkatli olunmalı yanmadan kaynaklanabilecek aşırı sağlık sorunlarının önüne geçilmelidir. Yüzeysel yanıklar en başta çok fazla ağrı ve sızı oluştursa da bu ağrı zamanla geçmekte ve yanan yer 3 hafta içerisinde eski haline geri gelebilmektedir.

Tedavisi Nasıl Olmalı?

Öncelikli olarak yapılması gereken şey yanan bölgeyi 20 dakika kadar soğuk su altında tutmak olmalıdır. Eğer yanan bölgede yüzük, bilezik gibi takılar varsa çıkarılmalı, yanan yer temiz bir kumaş ile sarılmalı güneş ve sıcak gibi etkenlerden korunmalıdır. Daha sonra ise en yakın sağlık birimine gidilerek en doğru tedavi süreci başlatılmalıdır. Zira kafaya göre ezbere sürülen kremler ciddi sorunlara yol açabilmektedir. Bu gibi durumlardan korunmalı bilinçli hareket edilmelidir.

Yanıklar, derinliklerine ve yerlerine göre sınıf­landırılırlar. Bu faktörler, nasıl bir tedaviye ge­rek olduğunu ve kazazedenin hastane bakımı­na ihtiyacı olup olmadığını belirler Bununla birlikte, buyuk bir alana yayılan, derinin yal­nızca yüzeyinden fazlasını etkilemiş olan ya­nıklarla elektrik kontağından kaynaklanan ya­nıklarda kazazedenin bir doktor ya da hasta­neye başvurması şarttır
Bir yanık alanı, kazazedenin şok geçirme ola­sılığının olup olmadığı hakkında kabataslak bir fıkır verir Alan büyüdükçe, sıvı kaybı da büyüyeceğinden, şok olasılığı da artar Örnek olarak, başka bir şikâyeti olmayan bir yetişki­nin vücudunun % 9 ya da daha çoğunu kaplayan yüzeysel bir yanık, kazazedenin hastane tedavisi görmesini gerektirir.

İnsan yaşamında hemen hemen herkesin bir kez de olsa karşılaştığı bir durumdur yanık. Dikkatsizlik, kaza vb. birçok nedeni bulunmaktadır. Ciddi olan ölüme kadar gidebilen yanıklar olabileceği gibi çok da ciddi olmayan hafif kızarıklıkla atlatılan yanık çeşidi de mevcuttur.

                Yanık yarasının ciddiyetini anlamaya yarayan faktörler bulunmaktadır. Bunlar; yanığı olan kişinin yaşı ve sağlık durumu, nasıl yaralandığı, yanığın derinliği ve yüzeyi gibi faktörler yanığın ne derece de olduğu hakkında bilgiler verir.

                Yanıklar derecelerine göre üç kategoriye ayrılır. Bunlar birinci, ikinci ve üçüncü derecede oln yanıklardır. Bunlardan bahsedecek olursak;

                Birinci Dereceden Yanıklar:  Birinci derecede olan yanık yüzeysel bir yanıktır. Deri kaybı yanığı olarak da bilinmektedir. Bu gibi durumlarda kişi hafif ağrı ve sızı hissetmekle birlikte bu ağrı 48 saat içerisinde geçmektedir. Çok ciddiye alınacak bir yanık değildir. Bu tür yanıklar 3-7 gün arasında iyileşmektedirler.

                İkinci Dereceden Yanıklar: Birinci derece yanığa göre daha ciddi bir yanıktır. Yanık olan yerde ağrı ve sızı hissedilir. Deri içinde bulunan dermiş fazlasıyla etkilenir ve sinir uçlarını koruyan bariyer kaybolur ve hava ile oluşan temas bozulur. İkinci dereceden yanıkların en karakteristik özelliği içi sıvı olan kabarcıkların oluşmasıdır. Üç hafta içerisinde yok olup sadece hafif bir yanık izi kalır. Bu da kısa bir zamanda yok olur.

                Üçüncü Dereceden Yanıklar: En ciddiye alınması gereken yanık türüdür. Deri dokusu tamamen yanmış kahve ya da sarı renge dönüşmüştür. İyileşme kendiliğinden olmaz. Mutlaka bir tıbbi müdahale gereklidir.

YANGIN SÖNDÜRMEK
Herhangi bir binanın yanmakta olduğunu görürseniz derhal itfaiyeye haber veriniz. Mumkun olduğu kadar telefondan yararla­nınız. Bazı yerlerde mevcut olan yangın ha­ber verme kutusunu kullanınızYanan binanın bütün pencere ve kapılarını kapatınız.
Yanmakta olan eşya küçük çapta şeylerse derhal dışarı atınız.
Yangın başladıktan sonra geçen ilk beş daki­kalık süre içinde alman önlemlerin değeri, bundan sonraki 5 saatlik zamana oranla çok daha fazladır. Bu 5 dakikada bilerek ve so­ğukkanlılıkla yapılan müdahaleler yangının yayılmasına engel olabilir. Eğer su ile söndürmeye teşebbüs ediliyorsa, suyu, alevlerin üzerine serpmekten ziyade yanan cismin üzerine dökmek doğrudur. Bu sırada civardaki eşyalar da uzaklaştırılmalı­dır.

Bundan başka, su ile yangın söndürürken çok dikkatli bulunmak gerekir. Elektrik akı­mı ve gaz, benzin gibi yanıcı sıvı maddeler­den kaynaklanan yangınlarda hiçbir zaman su kullanılmamalıdır. Çünkü su, elektrik akımını iletir ve yangının genişlemesine ne­den olur. Gaz ve benzin yangınlarında ise su vasıtasıyla yayılan bu cisimler, ateşin her tarafı sarmasına yol açarlar. Su kullanılmayacak durumlarda, elektrik motoru veya elektrikli aygıtların doğurduğu yangınlarda, ateşi boğmaya çalışınız. O an­da elinize geçen halı, kılım gibi bir eşyayı, parlayan cismin üzerine birdenbire örtünüz. Bu şekilde, yanan eşyanın hava ile ilişiği ke­silir, oksijensiz kalır ve söner. Kum, toprak gibi söndürücü maddeler de bu hususta çok faydalıdırlar. Kimyasal metotlarla yangın söndürülmesi, oksijen kesilmesi esasına da­yanır. Çeşitli tipte yangın sündürücü aygıt­lar bulunmakla beraber hemen hepsi de ay­nı esaslar dahilinde iş görür. Aygıtın hangi tip yangınlarda ve ne şekilde kullanılacağına dair açıklama vardır.
Modern mobilyalar genellikle sentetik mal­zemeden yapılırlar ve bunlar da yanarken zehirli dumanlar salabilirler. Onun için so­lunum araçlarıyla donatılmış ve bunlarla uygulama yapmış değilseniz, yanan bir bi­naya hiçbir zaman girmeyiniz. Eğer herhan­gi bir sebeple, dumanla dolu bir odaya gir­mek zorunda kalırsanız kendinizi tehlikeye atmadığınızdan emin olunuz ve aşağıda an­latılan yöntemi uygulayınız
• Eğer yanan bir binanın içinde kalmışsanız, penceresi bulunan bir odaya girip kapısını kapatınız
Dikkat: Yukarıdaki prensipler, gaz kaçağı olan durumlarda da geçerlidir