Yazar: yonca

DEPREM NERELERDE OLUŞUR?
Deprem, herhangi bir yerde ve herhangi bir zamanda oluşabilir Genel olarak depremlerin, kabuğu oluşturan levhaların sınırlarında oluş­tuğu söylenebilir Dünyanın çeşitli yerlerinde benzer nitelikte depremlerin tekrarlandığı gözlenmiştir ve buraları hep levha sınırların dadır Depremlerin yoğun olarak gözlendiği bölgeler, yeryüzünde uç ana kuşak oluşturur.
1. Kuşak (Pasifik Deprem Kuşağı): Şili’den kuze­ye doğru Güney Amerika kıyıları, Orta Ame­rika, Meksika, ABD’nin batı kıyıları ve Alas­ka’nın güneyinden Aleutian Adaları, Japonya, Filipinler, Yeni Gine, Güney Pasifik Adaları ve Yeni Zelanda’yı içine alan en büyük deprem kuşağıdır. Yeryüzündeki büyük depremlerin yüzde 81’i bu kuşak üzerinde gerçekleşir.
2. Kuşak (Alpine) : Endonezya’dan (Java-Su-matra) başlayıp Himalayalar ve Akdeniz üze­rinden Atlantik Okyanusu’na ulaşan kuşaktır. Yeryüzündeki büyük depremlerin yüzde 17’si bu kuşakta oluşur.
3. Kuşak (Atlantik) : Bu kuşak, Atlantik Okya­nusu ortasında yer alan levha sınırı (Atlantik Okyanus Sırtı) boyunca uzanır.

DEPREM REHBERİ
Anadolu, bin yıllardır depremlerle sallanıyor iç Anadolu’da gördüğümüz yüzlerce yerleşim yığıntısı “Hoyuk”, güneydeki denize inmiş ba­tık kentler, hep bu doğa olayının sonucu “Ben depremin ne zaman olacağını biliyorum” diyenlere inanıp en ufak sarsıntıda kendinizi camdan atmak yerme, ilk titremeyi hissettiği­nizde daha önceden karar verdiğiniz eylem plânını uygulamak, yaşamınızı kurtarabilir Unutmayın1 insanları öldüren deprem değil, kotu yapılardır Bu yüzden standartlara uy­gun, yönetmeliklerde belirlenmiş R 9 üzen şiddete bile dayanıklı bir binada oturuyorsa­nız, belki de yapmanız gereken tek şey, kafa­nıza düşebilecek objelerden korunmaktır Bu yazıda, depremden korunma ile ilgili veri­len bilgiler, Adana ve Marmara depremleri on-cesı, tatbikat amacıyla yıktırılan binalarda ne­relerin güvenli olduğunu gösteren manken de­nekleri ve yine söz konusu depremlerle Yuna­nistan ve Tayvan depremlerinde sağ kurtulan, kurtarılan insanların bulundukları pozisyon­lardan derlenmiştir Nasıl ki, birey ve kurum bazında yaşamımızın buyuk bolumunu geçir­diğimiz ev ve iş yerlerimizde yangına karşı ey­lem plânımız varsa veya olmalıysa, depreme karşı da olmalıdır.

DEPREMDEN SONRA
Deprem sonrasında nasıl davranacağınz önemlidir.Paniğe kapılmamak, fısıltılara kulak asmamak, kurtarma çalışmalarına katılmak gerekiyor. Deprem öncesi önlemlerinizi aldınız ve depre­mi az ya da çok hasarla atlattınız. Bu kez, baş­ka sorumluluklar sizi bekliyor. Ön koşul, pani­ğe kapılmamak, uyanık ve hızlı davranmak. Eviniz, hayatınıza zarar vermeyecek ölçüde hasar görüp sızın dışarı çıkmanıza izin veri­yorsa, binayı terk etmeden önce çevrenizdeki seslere kulak verin. Bu sesler, sizden çok daha zor durumda olan insanlara ait olabilir. Sese olan yakınlığınız sayesinde binanın dışından yapılacak bir yardımdan çok daha hızlı bir şe­kilde göçük altındakileri hayata kavuşturabilirsiniz.

Kalabalık mekânları boşaltırken sakin olmak, hasarı en az ölçüde atlatmak açısından önem taşır.Toplu ve düzenli hareket, bu safhada çok önemlidir. Binaların dışına çıktığınız andan iti­baren de kurtarma çalışmalarına katılmak ge­rekir. Verebileceğiniz küçücük bir destek, bir insan hayatı: daha büyük yardımlar, birden çok insanın hayatı demektir. Felâket sonrası olası karmaşa ortamı için dik­katli olunmalı. Özellikle de söylentilere, dil­den dile dolaşan deprem fısıltılarına yenileri eklememek’ ve kulak asmamalıyız. Bu tür söy­lentilerle. Marmara Depreminin ardından da yaşandığı gibi halkta daha büyük panik oluş­turduğunu ve normal yaşamın bir türlü kazanamadığını gördük. Sükûnetinizi koruyun.Durumunuzu değerlendirin. Yaralı olup olma­dığınızı belirleyin.

Bulunduğunuz yapı yıkılmamışsa, kontrollü, hızlı ve dikkatli bir şekilde binayı terk edin. Hemen ardından gelebilecek bir artçı şok, o ana kadar yıkılmamış, ancak taşıyıcı elemanla­rına zarar vermiş olan binayı yıkabilir. Sarsıntı anında merdivenler, bağlantı yerlerin­den ayrılmış, tavandan dökülebilecek sıva, be­ton parçası olabilir. Binadan ayrılırken kapıları dikkatli bir şekilde açın, bu gibi tehlikelerden sakının ve başınızı koruyun.

DEPREM ANINDA

Deprem anında 10-15 saniye içinde bulundu­ğunuz binayı terk edebiliyorsanız derhal ka­çın, yoksa güvenli bir yer bulun. İlk sarsıntıyı hissettiğiniz anda sakin olun. Pa­niğe kapılmayın.
Panik, sağlıklı düşünmenizi engelleyecek, ha­talı, bilinç dışı hareket etmenize yol açacaktır. Bilinçli düşünebilmek, hazırlıklarınızı felâket anında değil, daha önce yapmanıza ve plânla­manıza bağlıdır.
10-15 saniye içinde bulunduğunuz yerden bi­na dışına güvenli bir açık alana çıkma olanağı­nız ve plânınız varsa, bunu derhal önceki bö­lümde anılan önlemleri alarak uygulamaya ko­yunuz.
Eğer binayı terk edemiyorsanız, daha önce be­lirlediğiniz yaşam üçgeni alanına gidin ve yan yatarak cenin pozisyonunu alın. Kesinlikle oradan oraya koşmayın ve ayakta durmayın Yan yatarak cenin pozisyonu almanız, elleri­nizle başınızı korurken çevreyi görme ve göz­lemleme şansı da verecektir. Kolon, kiriş veya duvarlar bir anda düşmeyecek, bu hareket bel­li bir sallantının ardından gerçekleşecektir. Bu da size son dakikada da olsa vücudunuzu ko­ruma şansı verecektir.
Herhangi bir şekilde enkaz altında ezilme du­rumu olduğunda vücudunuz, bu şekilde azamî korunma olanağına sahiptir. İç organlarınızın büyük bir bölümünü ve böbreklerinizden biri­ni çalışır durumda tutabilmek için en ideal şe­kildir.

Enkaz altında öncelikle böbreklerin iflâs ettiği bilinmelidir. Depremzedelerin kurtarılması hâlinde bile, vücudunda onanamaz hasarların oluştuğu ve bu nedenle ölüm olaylarının mey­dana geldiği saptanmıştır. Cenin pozisyonunun bir diğer özelliği ise, kur­tarma ekiplerinin kazazedenin bulunduğu bö­lüme en küçük bir gedikten de olsa ulaşması hâlinde, onu bulunduğu yerden çıkartamazsa bile, elini tutmasına izin vermesidir. Saatler sonra bir dış yardımın eline dokunması saye­sinde, kazazedenin beyni hızla adrenalin pompalamaya başlayacak ve onu yeniden ha­yata bağlayacak çok önemli bir köprü kurul­muş olacaktır.
Balkona çıkmaktan, merdivenden inmekten, asansöre binmekten kaçının. Kolon ve kirişler­den de uzak durun. Bu arada, camlar kırılabi­lir, kitaplıklar devrilebilir, mutfak dolapların-daki tabak çanaklar dökülebilir. Bunları göz ardı etmeyin.
Hazırladığınız deprem çantasına ulaşmak için zaman harcamayın.
UNUTMAYIN_______________________
Eğer o an elinizin altında değilse pilli radyo, fe­ner, konserve yiyecek ve içeceklerin bulunduğu çantaya ulaşmaya çalışmak, sakınmak ve ko­runmak için size gerekli olan süreyi çalabilir.

DEPREMDEN ÖNCE PLANLAMALAR
Yaşadığınız / bulunduğunuz mekânı incele­yin. Korunma için bulunacağınız yeri ve muh­temel kaçış yolunu belirleyin. Eğer bulunduğunuz noktadan kendinizi 10-15 saniye içinde bina dışına çıkartacak ve güven­li bir açık alana ulaştıracak pozisyonunuz var­sa, bu yolu saptayın (Bu yöntem, sadece giriş altı. giriş ve 1. katta olanlar için geçerlidir). Deprem sırasında ilk 10-15 saniye, binayı terk edebilmek açısından çok önemlidir. Daha ön­ce yaşanan depremlerden elde edilen istatistikî verilere göre, binalarda yıkıma yol açan açan unsur, hissettiğiniz ilk sarsıntı değil, bi­nanın rezonansa girmesidir. Bu da size, anılan sureyi kazandırmaktadır. Bu sure içinde kaçma eylemini gerçekleştirebi­lecek bir yöntem bulduğunuz takdirde, tatbik ederek zamanı saptayın. Böylelikle hem kesin kaçış sürenizi öğrenebilir hem de bu süreyi da­ha da kısaltacak yöntemler geliştirebilirsiniz. dışarı çıkmak gibi ani bir acil çıkış olanağı da yaratabilirsiniz. Bu cam, kalın ya da sekurit (sağlamlaştırılmış) olabilir. Bunu kırmak için bir yangın söndürme tüpünü kaçış yolu üze­rinde bulundurabilirsiniz. Unutmayın, vücu­dunuzda kesiklere ve yırtılmalara yol açmayı engellemek için önce camı kendinize zarar vermeden kırmalısınız.
Binayı terk ederken mutlaka başınızı, yüksek­ten veya tavandan düşen nesnelerden (tuğla, kiremit, avize vb.) korumalısınız. Bu aşamada yastık bir işe yaramayacak, aksine çevrenizi görmenize ve sesleri duymanıza engel olacak­tır. Bir kask veya baret, bulamazsanız bir san­dalye, bir tahta parçası, büyük ve kalın bir ki­tap işinize yarayabilir.
Eğer binayı 10-15 saniye içinde terk edemiyor­sanız, kesinlikle merdivenlerden, merdiven boşluklarından uzak durunuz. Asansör bir tu­zaktır. Kullanmayınız. Yıkılan binalarda en yüksek oranda ölüm, bu noktalarda meydana gelmektedir. Birinci kattan daha yüksekteyse-niz, atlamayı denemeyiniz. Yaşanan deprem­lerde ölümle ve ciddî yaralanmalarla sonuçla­nan olayların büyük bir bölümü, yüksekten at­lamayla ilişkilidir. Bunun yerine yüksek bina­larda yapılması zorunla olan haricî yangın merdivenlerini kullanınız. Demir konstrüksi-yondan inşa edilen bu merdivenler, binadan bağımsız olduğu için yıkım darbesinden daha zor etkilenecek ve bağlı olduğu yerden kop­ması hâlinde, çeperlerindeki kuşaklar nede­niyle düşme anında bir koruma alanı oluştura­caktır. Dahilî yangın merdivenleri, koruyucu bir alan yaratmayacaktır. Eğer bulunduğunuz bina, depreme dayanıklı ve bulunduğunuz mekândaki masa, çelik veya kaim masif ahşap malzemeye sahipse başınıza düşebilecek eşyalardan sizi koruyabilir. Ama tavanın çökmesi hâlinde hiçbir koruyucu özel­liği olmayacaktır.
Örnek: Japonya’da öğrencilerin sığındığı masa altları.

Bu masalar, aslında boğazları birleştirilmiş bi­rer çelik kafestir. Bu özelliği nedeniyle sıralar hâlinde masa bir arada düşünüldüğünde çöken tavanı karşılayıcı ciddî bir direnç noktası oluş­turmaktadır. Oysa Türkiye’de kullanılan basit Kişisel kaçış zamanı ile birilerine yardım ede­rek (eşiniz, çocuğunuz, iş arkadaşınız ya da bir ozurlu) kaybedeceğiniz zaman çok fark­lıdır. Farklı senaryolar geliştirme­nizde ve süre tutarak dene­menizde yarar vardır.
Kapı veya cam kenarında ya da bulunduğunuz yeri 10-15 saniye içinde terk edebi­lecek bir mesafede iseniz, herhangi bir acil çıkış anında kul­lanacağınız güzergâh üzerinde size engel olabilecek saksı, ma­sa, sandalye, koltuk, sandık ve benzeri unsurları ortadan kaldırınız. Bazı durumlar­da, giriş katın­daki camı kırarak
tahta veya zayıf sıraların, böyle bir ağırlığı ta­şıyamayacağı kesindir.
Bir Yaşam Üçgen Alanı yaratın. Masa, yatak altı gibi yerler yerine, ağırlık merkezi yere ya­kın çelik dolaplar (boyu uzunsa ve yapabili-yorsanız yana devirin), para kasaları, çamaşır ve bulaşık makineleri gibi nesnelerin yanma yatınız ve cenin pozisyonunu alın. Mutfak, iyi bir saklanma ve Yaşam Üçgeni yaratılabilecek uygun bir ortamdır. Tezgâh al­tında ve yanında yer alan fırın, bulaşık maki­nesi ve buzdolabı, bu bölümün ezilme oranını en aza indirger. Ancak, set üstü dolaplardan dökülecek tabak, çanak ve bardak gibi cisimle­re karşı bir önlem alınması, rafların düşmesine engel olmak için de duvarla olan bağlantıları­nın sabitleştirilmesinde yarar vardır. Yaşanan depremlerden elde edilen veriler, mutfak ve banyoların en uygun yerler olduğu­nu göstermektedir. Çünkü enkaz altında ka­lındığı tadirde, bu bölümlerde hem yaşam üç­geni yaratabileceğiniz unsurlar vardır hem de patlayan borulardan sızan suyu içerek vücu­dunuzu crash sendromundan koruyabilme olanağı mevcuttur. Enkaz altında kalan kişile­ri bekleyen en ciddî tehlike, böbrek yetmezli­ği nedeniyle ortaya çıkan sendromlardır. Bulunmamanız gereken bir yer de kapı per­vazlarıdır. Kapı pervazlarının taşıyıcı hiçbir özelliği yoktur. Çelik kapılara da güvenmeyin. Bunların da taşıyıcı özelliği olmadığı gibi, hem tehlike anında kırılması mümkün değildir hem de üzerinize devrilme riski bulunmaktadır Depreme uykuda yakalandığınız takdirde, kullanmanız gereken 10-15 saniyelik süre, bir hayli azalacaktır. Bunun için yatağınızın yanı­na 1 m°’lük tahta sandıklar yaptırmanız ve iç­lerini kitaplarla doldurduktan sonra, kaim bir iple çevresini sarmanız yararlı olabilir. Kitaplar da büyük bir ağırlık altında ezilmeyecek, sar­dığınız kaim ip ise sandığın patlamasına engel olacaktır. Böyle bir hazırlığınız yoksa, yatağın hemen kenarına ve yanma yan yatarak cenin pozisyonunu alın.