DOLAŞIMIN ETKİNLİĞİNİ GÖSTEREN BELİRTİLER Kazazede, el ve ayak parmaklarında uyu şukluk ya da duygusuzluktan şikâyetçidir. • Kazazede, el ve ayak parmaklarını kıpırdatamaz • Yaralı kol ya da bacaktaki nabız, sağlam olana göre yok ya da daha zayıftır. • Kazazedenin el ya da ayak tırnaklarının dipleri açık renkte ya da mordur. • Kazazedenin el ve ayak parmakları çok soğuktur. • Sargılı kol ya da bacaktaki tırnaklardan birine, dibi beyazlaşana kadar bastırınız. • Basınç kalkınca tırnak dibi hemen yeniden kırmızılaşarak kanın gen donduğunu göstermelidir. Eğer tırnak beyaz ya da mor kalırsa veya parmaklar anormal şekilde soğuksa bant fazla sıkıdır. • Eğer etkilenen kol ya da bacakta nabız hiç hıssedılmıyorsa bandaj çok sıkı demektir.
BANTLAR Yarayı sardıktan sonra bantlamanız gerekir Eğer bandınız yoksa, sargı bezmm ucunu 2’ye bölerek yapabilirsiniz Bu işlem, yanı sargı bezinin ucunun sapan biçiminde ikiye bolunmesı, aynı zamanda, kanamaların durdurulması ıçm de geçerlidir Bunları kullanılmaya hazır şekilde, çeşitli boyutlarda, ilk yardım çantalarının içlerinde bulabileceğiniz gibi, aynı zamanda eski gömleklerden, çarşaflardan veya bez parçalarından 1 m uzunluğunda parçalar yırtarak da yapabilirsiniz Genişlikleri, kullanıldıkları yerlere göre değişir • Göğüs veya karındaki bir yara ıçm 20-30 cm genişliğinde, • Burun, çene, goz veya kulaktaki bir yara ıçm 8-12 cm genişliğinde, • Alın, boyun veya ensedeki bir yara ıçm, 15-18 cm genişliğinde olması yeterlidir
BANTLAR
Bant Uygulamalarında Genel Kurallar • Kazazede otururken ya da yatarken uygulayınız • Daima kazazedenin onunde oturunuz ya da ayakta durunuz ve kazazedenin yaralı tarafından çalışınız • Bantlamaya başlamadan önce yaralı tarafın güzelce bağlanmış olduğundan emin olunuz • Eğer kazazede yatıyorsa bantları bilek, diz, sırt ve boyun boşluklarından geçiriniz Bunları uygun konuma getirmek ıçm hafifçe ileri gen itiniz ve aşağı yukarı hareket ettiriniz • Bantlar, sargıyı yerinde tutmak, kanamayı kontrol altına almak ya da hareketi önlemek ıçm yeterince sıkı olmalı, ancak dolaşımı engelleyecek kadar da sıkılmamalıdır • Doku şıştıkçe bantların fazla darlaşıp dar-laşmadığını sık sık kontrol ediniz • Kol ve bacaklar soz konusuysa tırnakların açıkta kalmasını sağlayarak dolaşımın denetlenmesinde onlardan yararlanabilirsiniz Eğer bir bant, kanamayı kontrol ve doğrudan baskı sağlamak amacıyla konmuşsa, duğumu, tamponun ya da sargının üzerine atınız • Eğer bandı, kol ya da bacağı veya vücudun başka bir kısmını hareketsızleştırmek için kullanıyorsanız, başka turlu gereken bir durum olmadıkça, duğumu sağlam kısmın onune getiriniz Eğer vücudun her ıkı tarafı da yaralıysa duğumu, vücudun ortasına getiriniz • Bir bandı sabitleştirmek için duğum atarken daima balıkçı duğumu kullanınız • Daima kol ve bacaklarla vücut araşma bol miktarda tampon koyunuz Askı ve bant uygularken daima boşluklara özel ilgi gösteriniz (örneğin, koltuk altı ve kasıklar
TÜP BİCİMİ SARGILAR Dikişsiz gazlıbez rulolarından yapılan bu sargıların uygulanması geleneksel sargı bantlarına göre birçok bakımdan daha kolay ve çabuk olmaktadır Bununla birlikte bunlar daha pahalıdır ve özel bir uygulamayı gerektirir. • Tup biçimindeki gazlıbezden, örtülecek alanın uzunluğunun yaklaşık ıkı buçuk katı uzunlukta kesiniz Sonra bu gazlıbezm tamamını uygulayıcıya tatbik ediniz • Uygulayıcıyı, parmağın üzerindeki sargıya yavaşça geçınnız Gazlıbezm ucunu bir elinizle tutarak obur elinizle uygulayıcıyı gen çekiniz Gazlıtup, parmak üzerinde kalacaktır Gazlıtupun ucunu tutmaya devam ederek uygulayıcıyı biraz gen çekip bir ıkı kez çe-vırmız ve tekrar parmağın uzerme gensin gen itiniz Böylece ikinci gazlıbez tabakasını da parmağa geçirmiş olacaksınız Uygulayıcıyı çıkarınız. Dikkat: Gazlıbez tupunu ıkı kezden fazla çevirmeyiniz, dolaşımı engelleyebilirsiniz. • Gazlıbez tupunun ucunu yapışkan bantla tutturunuz.
SARGILAR, BANTLAR VE ASKILAR Sargı, kanamayı kontrol akma almak, enfeksiyonu önlemek ve akıntıları emmek için yaraların üzerine konan koruyucu bir örtüdür. Bütün sargılar, yaranın üzerim örtüp 2,5 cm dışına taşacak genişlikte, mümkünse steril olmalı ve enfeksiyona neden olan mikropları (bakterileri) taşımamalıdır Sargı, emici de olmalıdır, çunku ter kurumazsa yara çevresindeki den nemlenerek pişer Bu da bakterilerin çoğalmasını teşvik ederek iyileşmeyi engeller Tuylu kumaşlar hiçbir zaman doğrudan doğruya yaranın üzerine konmamalıdır, çunku, liflen yaraya yapışır. Sargı, kanın pıhtılaşmasını kolaylaştırarak iyileşme suresine yardımcı olur Sargı her ne kadar yaraya yapışıp sonra ayrılması zor durumlara neden olursa da, faydaları, ayrılırken yapacağı zararlardan çok daha fazladır Sargı kanla hemen kirlenmişse onu çıkarmayıp, üzerine bir başka sargı ya da sargılar konmalıdır.
SCHAEFER USULÜ YAPAY SOLUNUM Hasta yüzükoyun yatırılır Ellen, birbiri üzerinde olacak şekilde başının altına yerleştirilir. Operatör, hastamn kalçası hizasında sağ veya sol tarafına dızustu oturur Ellerim, belinden kavrayacak şekilde ve başparmaklarını omurgaya paralel olacak şekilde yerleştirir Operatör, dizleri üzerinde kalkarak ve kollarını bükmeden, ağırlığı ile hastaya tazyik eder, böylece sıkışan karın organları dıyafragmayı iterek akciğerlerden hava çıkmasını sağlar Sonra kuvvet uygulamasını keserek ellerim yerinden oynatmadan ayakları üzerine oturur Böylece karın üzerinden tazyik kalktığı için karın organları normal yerlerine dönerler, beraberinde dıafragmayı da çektiği ıçm akciğerlere hava dolmasını sağlar Birinci manevra 2 saniye, ıkına manevra 3 saniye sürer Hasta, dakikada 12 defa nefes alıp vermiş olur Yapay solunuma sabırla devam etmek gerekir.
HOLGER-NİELSON USULÜ YAPAY SOLUNUM Hastanın, solunum yollarını açık tutacak tedbirler alındıktan sonra, hasta yüzük oyun yatırılır. Elleri, birbiri üzerinde olmak üzere alnının altına yerleştirilir, baş bir tarafa çevrilir Operatör, hastanın başı hizasına geçer, bir dizini yere, diğer ayağını 15-20 cm uzağa koyar. Ellerim hastanın kürek kemiklerı üzerine koyar, başparmaklarını omurgaya paralel olacak şekilde yerleştirir Operatör, dizi üzerinde doğrularak kollarım bükmeden 2 saniye müddetle kuvvet uygular, 1 saniye içerisinde, ellerim kaldırmadan hastamn vücudu üzerinden kaydırarak dirseklere getirir, 2 saniye müddetle hastanın dirseklerinden tutup çeker, hafifçe yukarı kaldırır ve tekrar yerme koyar, daha sonra ellerini ilk pozisyonuna getirir.
HOLGER-NİELSON USULÜ YAPAY SOLUNUM
Bunu kolay yapabilmesi için sayı sayarak yaparsa şöyle olur. Eller hastanın kürek kemikleri üzerinde 1,2 kuvvet uygulayarak soluk verme ışı yaptırılır, 3 eller dirseklere kaydırılır, 4,5 dirsekler yukarı kaldırılıp tekrar yerme konur, 6 eller tekrar hastanın sırtına getirilir Böylece 1 defalık nefes alıp verme ışı 6 saniyede tamamlanmış olur. 1 dakika içerisinde 10 defa nefes alıp verme işlemi yaptırılmış olur Bir operatörün 2 hastaya aynı anda sunî solunum yaptırması gerektiği zaman yine Holger Nıelson usulü kullanılır 2 hasta yan yana yatırılır.Operatör, hastaların başları arasına dizlerim koyarak dizüstü oturur Ellerim her iki hastamn dış taraftaki kurekkemıklerı üzerine koyarak kuvvet uygular, sonra dış taraftaki dirsekleri tutup kaldırarak işlemi devam ettirir Hasta, çocuk ise, bu usulün modıfıye şekli kullanılır. Operatör oturur Hasta, başı operatörün bacakları arasına gelecek şekilde yüzü koyun yatırılır Operatör, ellen ile omuzlarından kavrar, başparmakları ile göğsü sıkıştırıp bırakarak hastanın nefes alıp vermesini sağlar.
SİLVESTER USULÜ YAPAY SOLUNUM Hastanın yüzükoyun yatmasının sakıncalı olduğu durumlarda kullanılır. Hasta sırtüstü vazıyette duz bir yere yatırılır. Omzunun altına destek konarak baş arkaya doğru sarkıtılır Operatör, hastanın başı hizasında dızustu çöker, yonu hastanın ayakları istikametindedir Sol eli ile hastanın sol el bileğim, sağ eli ile sağ el bileğim tutar Ellerini hastanın goğsu üzerinde birleştirir, kollarını bükmeden 2 saniyelik kuvvet tatbik eder. Sonra hastanın kollarım yana ve yukarı doğru açar, dirseklerim yere değdırır, bu şekilde hasta nefes alır. Birinci manevra 2 saniye, ıkına manevra 3 saniye sürer, böylece hasta, 5 samye içerisinde nefes alıp vermiş olur Hastanın solunumu başlayıncaya kadar harekete devam edilir.
AĞIZDAN AĞIZA YAPAY SOLUNUM Kullanılan yapay solunum metotları içerisinde en etkili metot, ağızdan ağıza yapay solunum metodudur. Buna hayat busesi adı da verilir. Hangi yaşta olursa olsun kolayca uygulanabilen metottur. Hastaya verilen havanın hacmini, dakika sayısını ve basıncım kontrol etme imkânı vardır. Ayrıca yapay solunumu uygulayan kışı, önce kendisi nefes alıp sonra hastaya verdiği için verilen havadaki karbondıoksıt yoğunluğu daha fazladır. Bu da solunum merkezini refleks yolla uyararak solunumun daha kısa surede başlamasını sağlar Ağızdan ağıza yapay solunum metodunun uygulanması • Hastayı sırtüstü yatırın Boynu ve göğsü üzerindeki giysileri gevşetin Solunum yollarım tıkayabilecek yabancı cisimlen temizleyin. • Çenesini kaldırıp başını iyice geriye doğru eğin (Bu hareket akciğerlere hava gitmesini kolaylaştırır) • Hastanın burun deliklerim parmaklarınız arasında sıkıştırıp kapalı tutun ve ağzınızı hastanın ağzına dayayarak bütün kuvvetinizle hastanın göğsü kabarıncaya kadar içeriye hava verin. • Akciğerlerin dışa hava verebilmesi için ağzınızı hastanın ağzından uzaklaştırın. • Bu hareketi her 5-6 saniyede bir tekrarlayın Nabız ve kalp atışı devam ettiği surece bu yönteme devam edin Bazen hastamn normale donup soluk alıp vermeye başlaması uzun zaman ister Yorulunca yerinize başkası geçmelidir
YAPAY SOLUNUM VE METOTLARI Bir kimsenin havasız kalarak boğulmasını önlemek için, çalışmayan akciğerlere dışardan hava göndermeye sunî solunum yaptırmak veya resusıtasyon denir Karbon monoksıt solumak, suda boğulmak, zehirlenmek, elektrik şokuna uğramak veya başka nedenlerden oturu insan havasız kalabilir. Gerçi sunî solunum için çok modern araçlar geliştirilmiştir ama bazı acil müdahalelerin gerektiği durumlarda bir insanın elleriyle veya ağzıyla yaptıracağı sunî solunum genellikle en uygun yoldur. Normal bir insan, dakikada ortalama on altı ile yirmi kez nefes alır Ancak sunî solunumda daha sık nefes alıp vermek gerektiği öne sürülmektedir. Çünkü bu yolla akciğerlere, normal solunum yoluyla içen almandan çok daha az hava alınır Bu yüzden yaptırılacak sunî solunum hareketlerinin dakikada yirmi dört ile kırk arasında olması gerektiği savunulmaktadır Vak’anm özelliğine göre uygulanabilecek değişik yapay solunum metotları içerisinde en çok kullanılan ve etkili olanları şunlardır. • Ağızdan ağıza yapay solunum, • Sılvester usulü yapay solunum, • Holger-Nıelson usulü yapay solunum, • Schaffer usulü yapay solunum, • Schuller usulü yapay solunum, • Eve (iv) sallama metodu (tahterevalli usulü
GEZİLERDE KULLANILAN İLK YARDIM ÇANTASI Bu çanta, hafif ve esnek; kilit tertibatlı, toz ve kirleri geçirmeyecek şekilde olmalıdır (Bazı yiyecek kutuları, bu iş için idealdir). Çantada bulunması gereken malzemeler: • Ambalajlı, steril sargı bezleri • Yaralar için renksiz bir antiseptik • Sulu ve renkli bir antiseptik (sıyrıklar temizlendikten sonra sürülür) • Ellerin ve aletlerin dezenfeksiyonu için 90 derece alkol • Hazır yapışabilir sargı bezleri • Rulo hâlinde yapışabilir sargılar • Çeşitli genişliklerde ince sargı bezleri • Gazlı bezler • Emniyetli çengelli iğneler • Bir çift makas Gerektiğinde kullanılabilmesi için, yılan ve akrep sokmalarında kullanılacak serumlar (normal ısıda birkaç ay durabilen serumlar vardır). • Gezmeye veya seyahate giderken, karşıla-bileceğiniz her türlü tehlikelere karşı tedbirli olmanız ve ilk yardım çantanızı yanınızda taşımanız gereklidir.
ECZA DOLABIMIZDA BULUNMASI GEREKEN İLK YARDIM MAZEMELERİ Böcek sokmalarına ve ısırığa karşı Kortizon içerikli merhem (Hıdrokortızon gibi) • Arı veya böcek sokmalarına karşı alerjik kimseler için şırınga ve epınefrın (adrenali ne) ampul • Antıstamıne tablet • Dıyareye karşı ilâç • Ensülin ve şeker hastaları için basit şeker Dikkat Edilmesi Gerekenler Ecza dolabınızda bulunması sakıncalı maddeler şunlardır; • Eter (uçucu ve alevle temasta patlayıcı bir bileşimdir) • Tendurdıyot (ne kadar ıyı saklanırsa saklan sın, yakıcı bir bileşimdir) • Doktor tarafından verilmemiş pudralar ve pomatlar (merhemler) • Çok çabuk eskiyen, suresi dolan antibiyotik ve sulfamıtler • Ağzı bir haftadan fazla açık kalmış goz damlaları Evimizdeki ecza dolabı, tehlikeli bir kutu de ğıl, aksine gerektiğinde başvurulacak kuçuk bir eczane olmalıdır. Çünkü, çocuklu ailelerin derdi hiç bitmez.Bütün bunlara karşı zamanında bir şeyler yapabilmek için, her evde bir ecza dolabı bulunması gerekir Ecza dolabı sık sık kontrol edilerek, zamanı geçmiş ve bozulmuş ilâçlar atılmalı, eksikler tamamlanmalıdır.
ECZA DOLABIMIZDA BULUNMASI GEREKEN İLK YARDIM MAZEMELERİ
ACİL DURUM BELİRTİLERİ Hayatî tehlike nasıl anlaşılır? • Hayatî tehlike, son anlarının geldiğini anlayan kişinin yüz hatlarından ve gözlerinden okunur. • Derisi soluklaşır, beyazlaşır, sararır ya da morarır. • Dokunulduğunda buz gibidir. • Haykırma, çocuksu çırpmış, ağlama gibi belirtilerin tümü, her zaman hayatî tehlike olduğunu göstermez.Eğer vücudun herhangi bir noktasında birdenbire çıkan bir ağrı varsa (örneğin karnın üst bölgesindeki bir ağrı veya göğüs ağrısı, kalp krizi işareti olabilir) • Birdenbire ortaya çıkan baş dönmesi, baş ağrısı, görme bozukluğu, sürekli kusma ve ishal, nefes almakta zorluk, baygınlık hissi. • Ağrılı veya ağrısız ciddî bir kanama Bu gibi belirtilerin biri veya birkaçı varsa derhal acil yardım isteyin.Yüz hatlarının sararması, beyazlaşması ya da morarması, hayatî tehlike belirtileridir Solunum durmuşsa, hastaya sunî solunum uygulanmalıdır Boyun omurlarındaki çatlak ya da kırıklar, dışarıdan bakıldığında belirti vermeyebilir.
