Yazar: yonca

Herhangi bir darbe veya kaza sonucu başın yaralanmasına kafa travması denir. Yüksek bir yerden düşme sonucu, trafik kazalarında, kav­galarda, taş, sopa veya demirle başa gelen dar­belerden sonra kafatası, baş, yüz ve boyun çe­şitli ölçüde zarar görebilir. Önemsiz bazı yaralanmalar çabuk düzelir. Ba­zen travma şiddetli olabilir; bu yüzden uzun ve çok yönlü bir tedavi gerektirir. Kafa derisin­deki kesikler, yaralar iyi tedavi edilirse ve mik­rop kapmazsa çabuk iyileşir. Kafatası kırıkları bazen şiddetli de olsa, uzun da sürse, genellik­le sonrası için bir etki bırakmadan iyileşir. Görünürde bir yara olmaması, başın zarar gör­mediğine delil değildir. Bazen dışarıda hiçbir iz olmadığı hâlde tehlikeli beyin kanamaları olabilir.

Kafasını çarpan kimse bayılmışsa, tekrar ayılsa bile, mutlaka bir sinir hekimi tarafından muayene edilmelidir.
Eğer baygınlık devam ediyorsa veya hasta bi­raz ayılıp tekrar uykuya (komaya) giriyorsa, kesinlikle hastaneye kaldırılması veya uzman bir sinir hekimi tarafından görülmesi şarttır. Kafa çarpmaları ve kafa üstüne düşmeler ço­cuklarda sık olur. Eğer kafada bir yara izi yok­sa ve çocuk normal görünüyorsa bir müddet (birkaç saat) gözaltında bulundurulur. Duru­munda bir değişiklik görülüyorsa, baş ağrısı,uyku hâli, ellerde uyuşma, bulantı, kusma gibi belirtiler olursa hekime başvurulur. Başın yaralanması sonucu beyin mikrop kaptı­ğında veya kafatası sinirleri ve beyin zarı yara­landığında çok ciddî durumlar meydana gele­bilir. Beyin yaralanmaları; sarsılma, ezik, yır­tılma olarak üç şekilde sınıflandırılabilir. Beyin sarsıntısına çok sık rastlanır. Geçici bilinç kay­bı meydana getirir. Beyin sarsıntısı geçirenler genellikle çabuk ve tamamen iyileşirler. Beyin ezilmesi, sinir merkezlerini çeşitli şekillerde etkileyebilir ve fonksiyonlarını durdurabilir, yavaşlatabilir veya hızlandırır. Yırtılmada ise beyin dokusu tam bir zedelenmeye uğrar. Be­yinde şişme (ödem) meydana gelir, kan dolaşı­mı azalır ve bu da dokunun yaralanmasını iler­letir. Hasta, bilincini tekrar kazandığında, ya­ralanmanın yerine göre, çeşitli derecede bir bellek kaybına uğrar. Bilincin tam olarak yiti­rilmesinde, iyileşme aşamalı olur. Bilinç bazen birkaç dakikada, ağır vak’alarda ise ancak bir­kaç gün sonra tekrar kazanılır. Ağır baş yaralanmalarında beynin önemli fonksiyonları felce uğrayabilir. Solunum siste­mi felce uğradığında bir an önce yapay solu­num yaptırılmadığı takdirde ölüm meydana gelebilir.

Beyin zedelenmeleri menenjite, kanamaya, il­tihapa ve geçici ya da kalıcı ruhsal bozukluk­lara neden olabilir. Baş yaralanmasını izleyen aylar ve yıllarda sara (epilepsi) nöbetleri mey­dana gelebilir. Tekrarlanan baş sarsıntılarında özellikle bok­sörlerde olduğu gibi “Punch sarhoşluğu” deni­len durum doğabilir. Beyin içindeki küçük ka­namalar buna neden olabilir. Bu durum koor­dinasyon, bellek, dikkat toplama, görme ve işitme merkezlerinde arıza ve kayıplara yol açabilir.

Baştaki yaralar vücudun diğer yerlerindeki ya­ralar gibi tedavi edilir. Baş derisi çok damarlı olduğundan kesilince çok kanar. Üstüne temiz bir pansuman (gazlıbez) bastırarak kanamayı durdurabilirsiniz. Baş yaralarında ekseri teta­nos serumu vermek gerekir. Çünkü yara içine pislik girmiş olabilir veya saçlar araya sıkışır.Yaranın muntazam, temiz ve çabuk kapanma­sı için dikiş atmak gerekir. Kafa çarpmaları sonucu kafatası kırıkları, be­yin sarsılması, beyin zedelenmesi, beyin kana­ması olabilir. Bunları uzman hekimin tedavisi gerekir. Bunun için vakit kaybetmeden heki­me başvurun.
Baş yaralanmalarının ve meydana gelebilecek şok hâlinin tedavisi için yapılacak ilk yardım, hastayı hareketsiz tutmak ve gerektiğinde cer­rahî müdahale için hastaneye yatırmaktır. Şok ile mücadelede damar içine glikoz solüsyonla­rı ve kan nakli gerekebilir.

Ateşli hasta yatakta istirahat etmelidir
• Oda sıcaklığı normal seviyede olmalıdır (18-20°)
• Hastayı ne fazla örtmek ve giydirmek ne de üşütmek doğru değildir
• Birçok hastalıklarda perhize lüzum yoktur Hasta, kuvvetli yemekler yemelidir (ızgara, et, tavuk, süt, sebze, meyve) Hasta bol su, süt, çay, limonata gibi sıvılar­dan almalıdır
• Terledikçe çamaşır değiştirmeli ve temiz tu­tulmalıdır
• Ateşli hastalıkların hepsi bulaşıcıdır Küçük çocuklar ve yaşlılar hastanın yanına sokul­mamalıdır
Yüksek ateşin düşürülmesi
Bazen ateş fazla yükselebilir Genellikle 41°yı geçmesi vücut için iyi değildir, bitkinliğe se­bep olabilir Bilhassa çocuklarda bu sık görülür Bu takdirde şu tedbirler alınır
• Aspirin veya paracetamol tabletlerinden 4-6 saatte bir, 1 tablet verilir Bebeklere fitil tat­bik edilir
• Vücut, sık sık suya batırılmış veya alkolle ıs­latılmış bezle silinir
• Gerekirse hasta, ıslak çarşafa sarılır
• Ateş yine düşmüyorsa bir vantilatör çalıştı­rılarak hastaya doğru çevrilir
• Gerekirse soğuk su ile lavman yapılır 40°yı geçmeyen ateşlerde bu tedbirlere lüzum yoktur
Ateşli hastalıklarda hekime danışmadan gelişi­güzel antibiyotik kullanılmamalıdır

ASTIM KRİZİ
Kriz esnasında derhal doktor çağırınız. Hasta­ya temiz ve bol hava sağlayacak önlemler alı­nız, fakat bu sırada odayı fazla soğutmayınız. Doktor, böyle bir vak’ada deri altına Epinefrin veya damar içine Aminofilin zerk ederek nö­beti geçirir. İcap ederse Kortizon veya korti­zon içeren inhalasyon da kullanılır. Adrenalin, solunum borularındaki kasılı adaleleleri gevşe­tir ve iç duvarın ifrazatına engel olur. Bu suret­le hasta, kolayca soluk alma imkânına kavu­şur. Birikmiş olan salgı da öksürükle dışarı atı­lır. Bundan sonra hava, solunum borularından kolayca geçer. Son yıllarda astımda tedavi edi­ci ya da koruyucu olarak bazı ilâçlar, aerosoller kullanılmaktadır. Bu ilâçlar arasında, etkili maddesi Kromolin, Ketotifen, Terbutalin veya Salbutamol olan ilâçları sayabiliriz. Bu ilâçlar kriz dışında kullanılır. Kriz anında kullanılma­sı fayda sağlamaz.

ASTIM KRİZİ
Halk arasında nefes darlığı denilen astımın se­bebi oldukça karışıktır. Bu hastalık, solunum borularının içini döşeyen zarın şişmesinden ve çok fazla salgı yapmasından ileri gelir. Bundan başka, bronşların cidarında (duvarında) bulu­nan adalelerin de kasılmaları, bu boruların da­ralmasına neden olarak düzenli bir şekilde açı­lıp kapanmasına engel olur. Bu yüzden doğal solunum imkanı ortadan kalkar. Hasta, aldığı soluğu güçlükle dışarı verir. Astım, her şeyden evvel bir aşırı duyarlık (allerji) hastalığıdır. Ba­zı kimselerde belirli şeylere karşı doğuştan bir allerji mevcuttur. Meselâ bir takım çiçeklerin polen tozları, yumurta, et, çilek, istiridye, İsta­koz, balık gibi yiyecekler; kedi köpek türün­den hayvanlar da böyle kimselerde aşırı du­yarlığa sebep olurlar. Bunlarla temas ettikleri zaman bu kişilerde birtakım rahatsızlıklar or­taya çıkar. İşte, astım da bu tür allerjisi olan kimselerde ortaya çıkabilen bir hastalıktır.

ASİTLER YE ASİT KAZALARI
Asitler katı, sıvı ya da gaz hâlinde bulunan, ço­ğunlukla ekşi, hatta yakıcı maddelerdir Asitle­rin başlıca özelliği, çeşidine göre az ya da çok yakıcı, tahrip edici olmasıdır Bir asit, bir yerimize değecek, dökülecek olur sa, deriyi yakar, dokuları parçalar Bu gibi du­rumlarda hemen tedavi yoluna gitmelidir, ge­cikme, tehlikeyi artırır.
Kezzap gibi keskin bir asit boğazdan alınmış­sa mideyi yıkamak çok tehlikelidir Buna kar­şı asit panzehirleri kullanılır Bikarbonatlar, ki­reç şutu, amonyak, zeytinyağı, yumurta akı, sut, bu panzehirlerin başlıcalarıdır Şiddetli bir asit zehirlenmesinde bu esaslar üzerine ha­zırlanmış ilâçlar kullanarak tedavi yapılırken hastanın kalbini kuvvetli tutacak tedbirler de alınır.

Asit Kazaları: Kezzap (nitrik asit), tuzruhu (klorıdrık asit), kukurt asidi (asit sülfürik), vıt-rıol, keskin, yakıcı asitlerdir Bunlar evlerde mermerlerin, taşların, fayansların, özellikle tu­valet taşlarının temizlenmesinde kullanılır. Asitler dökülecek olursa, değdiği yeri yakar, insanın elim, yuzunu tahrip ettiği gibi giyecek­leri, eşyayı parçalar.
Otomobil kazalarında, akumulatorden akan tuzruhu (klorıdrık asit) tehlikeli durumlar ya­ratabilir Trafik kazalarında, akumulatorun asidi kaza geçiren kişilere değerse, asidin değ­diği yerlerde tehlikeli bir yara açılır, çunku asit yaraları da tıpkı ateş yanıkları gibi en zor iyi­leşen yaralardır Bu gibi yaralar, kazadan hafif kurtulanların bile yaralarını tehlikeli bir duru­ma sokar, kırıklara yapılması gereken ameli­yatları geciktirir.Bu gibi kazalarda alınacak ilk tedbir, asidin bu­laştığı bölgeyi bol sabunlu suyla yıkamaktır. Bunun yanı sıra derhal doktor çağırmalı ya da hasta, hastaneye kaldırılmalıdır.

APANDİSİT
İnce bağırsaklar ile kalın bağırsakların birleştiği yerde çekim denen kısım vardır. Çekumdan, kalınbağırsaklardan ayrı olarak gelişen 7-12 cm uzunluğunda yaklaşık 1 cm çapında, içi boş bir çıkıntı çıkar. Buna apandis veya kör bağırsak takısı adı verilir. Atalarımızda, daha uzun ve gelişmiş olduğuna inanılan bağırsak parçasının artık herhangi bir görevi kalmadığı için körelmeye başladığı görüşü vardır. Son zamanlada apandisin işe yaramaz bir organ ol­mayıp bademcikler (tonsillalar) gibi vücut sa­vunmasında görevli olduğu tesbit edilmiştir. Apandisin iltihaplanmalarına apandisit denir. Tedavi edilmediği zaman insan hayatını tehli­keye sokan acil ve tehlikeli bir tablo yaratır. Apandisit genellikle çocukluk çağında görül­mez, genç ergenlik ve orta yaş grubunda sık görülür.

ALKOL ZEHİRLENMELERİNE KARŞI YAPILMASI GEREKENLER NELERDİR?
Eğer şahsın alkolden ileri gelen bir baygınlık içinde bulunduğuna inanıyorsa­nız kendisini sırtüstü yatırınız ve ayılmasını bekleyiniz. Şayet tamamen bayılmamış ve az çok kendini bilecek bir durumdaysa bir kustu­rucu madde içirerek kusturunuz. Bu şekilde daha kısa zamanda ayılmasına yardım etmiş olursunuz. Bundan sonra çay, kahve gibi her­hangi bir uyarıcı içiriniz ve burnuna kolonya, amonyak gibi şeyler koklatınız. Bundan başka bir bardak suya damlatılacak birkaç damla amonyağın da faydalı olabileceğini ilâve ede­lim. Bütün bu önlemleri alırken hastanın sıcak tutulmasına özen gösteriniz. Ağır alkol zehirlenmelerinde kollaps husule gelir. Belirti olarak ileri derecede solgunluk, çok zayıf bir nabız ve derin bir baygınlık görü­lebilir. Bu takdirde hemen bir doktor çağırınız, gelinceye kadar da hastayı sıcak tutmaya çalı­şınız. Üstünü örtünüz, dışardan sıcak uygula­ma yapınız ve bacaklarını aşağıdan yukarı doğru ovarak kanın serbestçe hareketim sağla­yınız.

Alkol almayı alışkanlık hâline getirmiş kimse­ler alkol bulamadıkları zaman birtakım rahatsızlıklar, hatta deliliğe varan belirtiler gösterir­ler. Bu hâle “Delirium Tremens” adı verilir. Hasta, birtakım hayaller görür. Gözünün önünde hayvanlar, insanlar dolaşır. Çırpınma olur. Bir an için çok sakin iken birdenbire sağa sola saldırır ve tekrar sakinleşir. Yüzü kızarır. Konuşması tabiî değildir ve bir söylediği diğe­rini tutmayacak şekildedir. Delirium Tremensli hastaları muhafaza edebilmek çok güç­tür. Bunlar birdenbire öfkelenerek katil olabi­lirler. Böyle bir kimse ile ne şekilde ilgilenece­ğinizi bilmiyorsanız onunla pek fazla uğraş­mayınız. Çünkü hayatınız her an tehlike altı­na girebilir. Yapılacak en iyi şey, hastanın et­rafında bulunan kesici ve tehlikeli cisimleri uzaklaştırmak ve bu suretle kendisini zararsız bir hâle sokmaktır. Polise başvurunuz ve hatta konu komşuyu yardıma çağırınız. Delirium Tremens’li bir hasta ancak hastanede tedavi edilebilir.
Alkole bağlı bilinç bulanıklığı ve çılgınlık hâl­lerinde barbiturat içeren uyku ilâçları kesinlik­le kullanılmamalıdır. Gerekirse, Librium veya Diyazem türünden bir ilâç verilebilir.

ALKOL ZEHİRLENMESİNİN BELİRTİLERİ
Şahıs derin bir uyku içindedir Ev­vela kuvvetli ve sesli soluduğu hâlde nefesi gittikçe yüzeysel bir hâl alır Bununla beraber, şayet kollaps teşekkül etmemişse bir müddet sonra ağır ağır uyanabilir ilk devrede yuz kı­zarık ve nemli olduğu hâlde sonradan soluk ve kuru bir hâl alır Nabız da başlangıçta kuvvet­lidir Fakat bir sure sonra hızlanır ve zayıflar Bazen gozbebeklermde genişlemeye rastlan­makla beraber, her ıkısı de birbirine eşittir Hastanın soluğu genellikle alkol kokar Fakat alkol almış bir kimsenin diğer birçok nedenler­le de bilinç kaybına uğrayabileceğim hiçbir zaman unutmamak gerekir.

Meselâ içki içmiş bir kimse atropin, afyon veya belladon gibi bir ze­hirle zehirlenmiş olabileceği gibi, nüzul isabet etmesi, kafatasının kırılması, güneş çarpması, beyin kanaması, sara gibi hâllerin de soz ko­nusu olabileceğim hesaba katmak gerekir Bu nedenle baygın bir kimsenin nefesinin al­kol kokması, her zaman bir alkol zehirlenme­si belirtisi olamaz Alkol almış olması muhte­mel olan ve nefesi de alkol kokan bir kişinin kazaya uğraması veya baygın bir hâl alması, hekime başvurmayı gerektirir Ancak bu şekil­de baygınlığın mahiyetini aydınlatmak kabil olur, kazadan veya alkolden mütevellit olup olmadığı saptanabilir Şüpheli hâllerde özellik­le gözbebeklerinin birbirine eşit olmaması, bir beyin kanamasının işaretidir.