Yazar: 13eta

İZLEYİCİ (Monitör). Nabız hızı ya da elektrokardiyogram gibi çeşitli fizyolojik ölçüleri saptayıp, bunları devamlı ola­rak, inceleyen kişiden belirli bir uzaklık­ta bulunan bir aletle göstermek müm­kündür. Bu işlemi yapan cihaz bir katod ışınları tüpüdür ve monitör adını alır. Burada amaç, hemşirenin, her bir has­tayı ayrı ayrı ziyaret edip incelemesine gerek kalmaksızın, bürosunda oturup, her hastanın durumunu, bir alet yardı­mıyla görebilmesidir. Henüz uygulanma­makla beraber, bu alet yardımıyla, tek bir anestezi uzmanının da, bir odada oturup, birden fazla ameliyat edilen has­tanın narkozunu verebileceği iddia edil­mektedir. Burada uygulanan teknikler, aşağı yukarı astronotların (uzay adam­larının) çalışmalarını saptayanlara ben­zer, fakat uzaydan gelen işaretler bir rad­yo aracılığıyla iletilmektedir. Hastaneler-deyse, işaretler bir tel aracılığıyla alete yazdırılır.

İYONLAŞTIRICI IŞINLAR. Atom çe­kirdeği, pozitif yüklü proton ve yüksüz olan nötronlardan oluşur. Çekirdeğin etrafında ise, negatif yüklü elektronlar var­dır. Bir metal parçası, çok hızlı seyre­den elektronlarca bombardıman edildi­ğinde, elektromanyetik ışınlar olan X-ışınları açığa çıkar. Gamma ışınları da elektromanyetik radyasyonlar olup, kitlesiz ve yüksüzdürler; dış etki ile ya da sabit olmayan elementlerin çürümesi sonucu oluşan çekirdek reaksiyonların­dan çıkarlar. Hem X-ışınlan, hem Gam­ma ışınları, yüksek enerjili olup, insan vücuduna değdiklerinde, derin dokula­rın atomlarının elektron ve protonları­nın yerini alarak, kendilerinin aksi yü­künü taşıyan iyon çiftlerinin ortaya çık­masına neden olurlar. Genellikle, Gam­ma ışınlarının enerjisi, X-ışınlarımnkin-den fazladır, fakat X-ışmlarmm enerjisi, metal hedefe doğru elektronlara ivme ve­ren voltaja bağlıdır. X-ışınlarının kullanı­lış alanı geniştir ve hekimlik alanında kul­lanılan iyonize eden radyasyonların ekse­riyeti bunlardır. Işınlanmanın, dokuların üzerindeki reaksiyonu tam anlaşılmamış olmakla birlikte, asıl reaksiyonun, hücre suyunda olduğu ve hidrojen atomlanyla, çok reaktif olan OH radikallerinin ortaya çıktığı bilinmektedir. Bilinen diğer bir ger­çek de, dokulardaki oksijen miktarının, ışınlara karşı duyarlığı etkilediğidir ve ok­sijen miktarını azaltarak, dokuların ışın­lara olan duyarlığını da azaltan birtakım maddeler tanınmaktadır. İyonlaştırıcı ışınların, hayvan vücudundaki diğer etki­leri, bölünen hücre sayısını azaltmak ve kromozomları yıkarak, mutasyonlara yol açmaktır, bkz. Atomik Radyasyon.

İYOT. Tıpta özellikle I 131 radyoaktif şekli kullanılır: Yan-ömrü 8 gündür ve tiroid hastalığının teşhis ve tedavisinde yararlıdır. Tentürdiyot şeklinde, yara te­mizlemek, ameliyat öncesi, deriye sürül­mek ya da, karşıt tahriş amacıyla, kro­nik iltihaplı eklemlere uygulanmak sure­tiyle kullanılır. İyotlu potasyum iyodür karışımı (Lugol eriyiği) genellikle, tiro-toksikoz öncesi hastalara verilmekte ve aynı karışımın gliserindeki eriyiği, ilti­haplı hastalıklarda, boğaza uygulanmak­tadır. Bir ekspektoran (balgam çıkartıcı) olan potasyum iyodür, öksürük ilaçları­nın yapısında bulunur. Aşın iyot veril­mesi, “iyodizm” denen ve nezle belirti­leriyle deri döküntüsüne yol açan bir duruma neden olur. İyot eksikliği sonucu, guatr ortaya çıkar. Bazı kişilerde görü­lebilen, iyoda duyarlık, oldukça can sı­kıcıdır, çünkü, hem deriye sürülen iyot, aşırı bir reaksiyon uyandırır, hem de radyografide, bazı organları belirlemek amacıyla (örneğin, bronkografide, bronş ağacına iyotlu yağ püskürtmek) iyot kul­lanılamaz.

İSONİAZİD. İsonikotinik asit hidrazin (I.N.H.) diye de anılan isoniazid, tüber­küloz (verem) tedavisinin bilinen en et­kili ilacıdır. Ağızdan alınır ve zehirli et­kisi yok denecek kadar azdır, fakat strep­tomisin gibi, isoniazid de kendine karşı dirençli basil türlerinin oluşmasına yol açabilir. Bundan ötürü, streptomisin ve P.A.S. (para-amino-salisilik asit) ile bir arada verilir ki, bir ilaca karşı direnç kazanmış organizmaları diğerleri yıka­bilsin.
İsoniazid’in iki ilginç özelliği şunlar­dır: 1. Birçok kemoterapötik maddeler­den farklı olarak, laboratuvarda kolayca elde edilebilen basit kimyasal bir yapısı vardır; 2. Bir türevi olan iproniazid (Marsilid), veremli hastaların maneviyatını, hastaların klinikte iyileşmelerinin ötesinde, yükseltir. Bu gerçeğe dayanıla­rak, ağır depresyonlu psikiyatrik vaka­larda çok etkili olan monoamin oksidaz inhibitörleri keşfedilmiştir.

İshalin Nedeni: İshalin çeşitli nedenleri var­dır. Bunları akut ve kronik olarak sınıf­landırmak durumun açıklanmasını kolay­laştırır.
Akut: En sık rastlanan akut ishalin ne­deni, zehirli gıda veya salmonella grubu bakterilerin bulaşmış olduğu besin mad­delerinin yenmesidir. Yolculuk edenlerde görülebilen ishalin nedeni bu olabilece­ği gibi, kalınbarsaktaki organizmaların değişmiş olması da olabilir. Kalınbar­saktaki bu yeni organizmalar normalde hastalık oluşturmazlar, fakat vücut bun­lara ahşana kadar, barsağı yıkıma uğra­tabilirler. Bakteryel dizanteri (bkz. Di­zanteri) besin zehirlenmesinde olduğu gibi, ani başlamaz ve bu tip dizanteriye yol açan organizmalar, Shigella, Flexner ve Sonne gruplarındadır. İshal, özellikle sıcak iklimli bölgelerde görülür. Ilımlı iklimlerde de özellikle aynı yerlerde ça­lışan gruplarda rastlanabilir ve ciddi sal­gınlar görülebilir. Kolera’da görülen is­hal, çok ağırdır, bkz. Kolera.
Tedavi: Besin zehirlenmesi ve yolcu ishalinin tedavisi semptomatiktir: Bar- sak hareketlerini yavaşlatacak en iyi ilaç tebeşir-afyon veya kaolen-morfin karı­şımıdır. Bakteryel dizanteride etken or­ganizmanın kültürü yapılıp hangi anti­biyotiğe karşı duyarlı olduğu saptanmalı­dır, fakat bu deneyin yapılmasının müm­kün olmadığı hallerde, genellikle tetra-siklin verilir. Dizanteri yapan organizma­lar, eski yıllarda çok fazla kullanılmış olan sulfonamidlere karşı artık direnç­lidir. Dinlenme önemlidir. Hastalık, özel­likle shiga enfeksiyonlarında, çok ciddi olabilir ve özellikle çocuklarda dehidra-tasyonla mücadele gerekir. Ufak çocuk­ların hafif ishallerinde hiçbir özgül te­davi gerekmez ve bebeklerde en iyi teda­vi, bir gün süreyle katı gıdayı kesmek ve sadece şekerli su vermektir. Daha ağır vakalarda, neomycin verilir.
Kronik: Kronik ishal, sindirim sistemi dışında da olabilen çok çeşitli hastalık­ların belirtisidir. Sindirim sistemi tümör­leri, amip enfeksiyonları, solucan enfek­siyonları, çocuklarda çöliak hastalığı, ülseratif-kolit, “sinirsel ishal” ve “ka-lınbarsak tahrişi”, Graves hastalığı, ze­hirlenme, antibiyotik tedavisi sırasında ortaya çıkan duyarlık, bu çeşit hastalık­lardandır. Kronik ishalin tedavisi, ne­denin tedavisidir ve bu özellikle teşhisin güç olduğu “sinirsel ishal” ve “kalın-barsak tahrişi için” önemlidir. Bazı kişi­ler, kabızlık korkusundan, devamlı müs-hil alarak, kendi kendilerini zehirlerler, diğer bazıları da, barsak çalışmalarını duygularının aynası olarak görürler.

İRİTİS. Göz küresinin arka tabakasını yapan iris, kirpiksi cisim ya da koroidin iltihabına, etkilenen bölüme göre, iritis, iridosıKiıt veya iridosiklokorodt adı ve­rilir. Son durumda, gözün tüm pigmentli tabakası etkilenmiştir. Nedeni: En sık genç erişkinlerde gö­rülür ve vaKaların çoğunda neden, fren­gidir. Diğer nedenleri, kornea yaraları, şeker hastalığı, romatizma, diş apseleri ve burun enfeksiyonlarıdır. Sempatetik oftalmi denen ve diğer gözün delici ya­raları sonucu sağlam gözde oluşan iris, kirpiksi cisim ve koroidi içine alan bir iltihap hali de tanımlanır. Bunun nede­ni, normalde kan ve lenfte bulunmayan, muhtemelen yaralanma sonucu bu sıvı­larda beliren antikorların oluşmasıdır. Belirtileri: Gözde ya da tam üs­tünde, şiddetli ağrı duyulur. Göz, çok fazla sulanır, kızarır. Parlak ışığa bak­mak rahatsız edicidir, kornea bulanıkla-şır, gözbebeği ufak ve düzensizdir ve ışığa karşı refleksleri kaybolmuştur. İri­sin rengi bozulur ve görme iyice bulanık-laşır. Böyle bir kriz, birkaç hafta süre­bilir.
Tedavi: Nedenin tedavisiyle birlikte, dinlenme, koyu camlı gözlük takmak, okumamak, ılık pansuman uygulanması, ağrı gidermek için aspirin yutmak ve atropin damlaları ya da % l’lik atropin merhemi kullanmaktır.

İNVAGİNASYON Nedeni: Vakaların çoğu, 4-9 aylık erkek çocuklarıdır ve erişkinlerde de gö­rülmekle beraber, 2 yaşın üstünde rast­lanması enderdir. Erişkinlerde, daima polip gibi selim bir tümör ya da kanser gibi belirli bir nedeni vardır. Çocuklar­da, açık bir neden bilinmemekle beraber, invaginasyon bölgesinde, barsak duva­rında yerel enfeksiyondan ötürü, şişmiş lenfatik doku bölümlerine rastlanır. Bu lenfatik doku şişkinlikleri aşırı olursa, erişkindeki tümör belirtilerinin ortaya çıkması mümkündür; tahrişe uğrayan barsak, bunları dışarı itmeye yönelmiş hareketlerde bulunabilir ve sonuç, inva­ginasyon olabilir.
Belirtileri: Kolik gibi ağrıyla ani başlar, çocuk, sancıdan ötürü çığlık atıp,, dizlerini karnına doğru çeker ve kusabi­lir. Kriz geçince, bir sonraki sancıya ka­dar, çocuk normale döner. Önemli bir belirti, dışkıda, kanlı sümük bulunması­dır. Karnın dikkatle muayenesi sonucu, genellikle sağ üstte, kaburgaların altında ele gelen bir kitle hissedilir. Gecikme­den doktor çağrılmalıdır.
Tedavi: Hastalığın başlangıcından iti­baren geçen ilk 12 saat içinde, cerrah muayenesinden geçen vakalarda izlene­bilecek iki yol vardır: Birincisi, basit, fakat çok başarılı bir önlem olmayıp, X-ışım kontrolunda baryumlu lavman yapmaktan oluşur. Lavmanın basıncıyla, invaginasyon ortadan kalkabilir. İkinci yol ise, genel anestezi altında, karnı açıp, invaginasyonu elle düzeltmektir. Aynı za­manda, etkilenmiş bölgede gangren olup olmadığı araştırılarak, olduğu takdirde gangrenli barsak bölümü çıkartılır ve ola­ya neden olabilecek tümör aranır. Eriş­kinlikte tedavi daima cerrahidir.