Yazar: 13eta

KANLANAMAMA (İskemi). Kan da­marlarının geçici daralması, ya da has­talığı sonucu, vücudun belirli bir bölge­sinin yeterli kanlanamamasıdır. Bu du­rum, kan dolaşımının genel yetmezliği sonucu ortaya çıkarsa, genel kansızlık ve ölümle sonuçlanır.
Değişik dokuların, kansızlığa dayan­ma süresi farklıdır. Örneğin, beyin do­kusu, beş dakikadan fazla süren iskemi sonucu düzelemeyecek şekilde bozulur­ken, deri, bu duruma, saatlerce dayana­bilir. Bu gerçek olmasaydı, kişinin uzun süre oturabilmesi gerçekleşmezdi. Kas-dokusu kansızlığa, bir saatten fazla da­yanabilir, fakat böyle uzun bir süre, kol ya da bacağa turnike uygulanması salık verilemez. Böbrek, kansızlığa, bir saat, hatta bazı vakalarda iki saat kadar da­yanır. Bu gerçek, böbrek nakli cerrahi­sinde önemlidir. Kalp ve karaciğerin kan­sızlığa dayanıklılıkları çok kısa oldu­ğundan, bu organların nakli ameliyatın­da, hastanın dolaşım oksijeninin yetmez­liği halinde, yapay dolaşım uygulanma­lıdır. Dokuların kansızlığa dayanıklılığı, ısının azalmasıyla artar, fakat çok dü­şük ısı, başlı başına bir tehlikedir. Vü­cuttan çıkartılır çıkartılmaz, dondurul­muş eriyikler içinde korunan böbrekler, sekiz saat kadar yaşatılabilmiştir. Kasın kısmî kansızlığı çok ağrılıdır ve yetersiz bir dolaşımdan ötürü, dokuya giren ok­sijen azlığı ve buna eşlik eden, metabo­lizma artık maddelerinin aşın fazlalaş­ması, angına pectoris (bkz.), claudicatio intermittens (bkz.) ve çeşitli kramplarda, ağrının nedenidir.

KANCALI SOLUCAN. İnsanları enfek­te edebilen kancalı solucanlar, Ankylos- toma duodenale ve Necator americanus’ tur. Her ikisi de ufak (10 mm. kadar uzun) olup, barsaklarda, kan emerek ya­şarlar.
Nedeni: Kancalı solucanların yumur­taları barsaktan dışarı çıktıkları zaman, larva haline gelebilmeleri için, nemli, donmayan yerlere gerek vardır. Bu lar­valar, insan derisini delip, içeri girebil­diklerinden, larvaların bulunabildiği su ya da çamurla temas eden kişiler, enfek­siyon tehlikesiyle karşılaşırlar. İçilen su­yun enfekte olması halinde de aynı teh­like vardır, fakat burada, basit önlemler, önleyici olabilmektedir. Deriden giren kancalı solucan, ufak bir kan daman aracılığıyla, dolaşımla akciğerlere taşınır ve burada dolaşımdan ayrılıp, hava yol­larından, trakea’ya (nefes borusuna) gi­rer. Gırtlağın üst ucuna eriştiği zaman, yemek borusuna geçip, mideye iner ve buradan, normal yaşama yeri olan duo-denum’a gidip yerleşir. Belirtileri: Larvaların deriden gir­dikleri yerde, ufak enfekte sivilceli der-matit görülür ve bu birkaç gün sürer. Larvaların akciğerlere erişmesi sonucu, tahriş ile aşın müküs salgılanması, bar-sakta kan emmesiyle ilgilidir. Ağır bir solucan enfeksiyonu (bkz.) olduğu haller­de, anemi, ağrı, üst karın bölgesinde ra­hatsızlık duygusu (mide ülserini andırır) ve belirgin beslenme bozukluğu vardır. Kanlı dışkılı ishal de görülebilir. Tedavi: Hastalığa, sağlık koşulları­nın bozuk olduğu, su ve çamuru bol bölgelerde rastlanır. İlk amaç, hastada­ki solucanları yok etmektir. Bunun için, befenium hidroksinaftoat verilir. Fakat hastalığın tam kontrolü, çevre sağlığıyla mümkündür; bu önlemler alınmadıkça, hasta yeniden enfekte olacaktır; hastalı­ğın geçirilmesi, bağışıklık sağlamaz, bkz. Solucanlar.

KAN ZEHİRLENMESİ. Bu deyim, kanda, bakteri, bakteri toksinleri ya da enfekte maddenin bulunması halinde kul­lanılır.Nedeni: 1. Bakteryemi: Kan dolaşı­mım istila edebilecek şiddette bir bak­teri enfeksiyonunda, bu hal ortaya çıkar.
2. Septisemi: Bakteri toksinlerinin kan dolaşımına katılması halidir.
3. Piyemi: Enfekte pıhtı ya da cerahat parçacıklarının, kan dolaşımında bulun­masıdır.
Belirtileri: Kıpkırmızı döküntü, titremeyle ateş yükselmeleri, kalp atı­mının hızlanması, genel durumun kötü­leşmesi ve kollaps görülebilir. Piyemide, vücudun çeşitli bölgelerinde, ufak abseler oluşabilir.
Tedavi: Enfeksiyona göre, antibiyo­tik verilir. Birçok ağır hastalıklarda, ka­na bakteri karışabilir. Bu durumda, ka­nın bakteri öldürme gücü fazla olduğun­dan, iyileşme görülür. Septisemide, hem dolaşıma toksinlerin karışması, hem de çok sayıda, sağlam bakterinin bulunma­sı, durumu ağırlaştırır. Piyemideki tehli­ke ise, akciğerler ve beyinde abselerin oluşmasıdır. Geçmişte, kan zehirlenmesi öldürücüyken, günümüzde, tehlikesi azal­mıştır.

Çeşitli bakterilerin, mikropların, virüslerin ve tekhucrelı parazitlerin kanda serbest olarak dolaşıp çoğalmalarına bekterıyemı veya septi­semi denir
Lokal bir enfeksiyon odağından vücuda lenf yoluyla yayılan mikropları, lenf ganglıonları yakalayıp yok etmeye çalışırlar Lenf ganglı-onlarmm bakterileri yutup yok etmesi (fagosi­toz) başarıya ulaşamadığında, mikroplar kana geçerek septisemi meydana getirebilirler Bak­terilerin toksinleri de ağır septisemi ve şok tablosu (endotoksm şoku) yaratabilir Septise­miye bu nedenle halk arasında kan zehirlen­mesi adı da verilir
Septisemide hastada titreme, ateş, çarpıntı, bulantı, kusma, fenalık hissi, tansiyon duşuk-luğu vardır Daha sonra şok ve olum gelir Sul-famıd ve antibiyotiklerin kullanılmaya başlan­masından evvel septisemilerde olum oranı çok yüksek bulunuyordu
Mesane sondalarının, damar içinde uzun sure kalan kataterlerm, duşuk yapmak için yapılan müdahalelerin de septisemiye yol açabileceği unutulmamalıdır
Korunmak ıçm septisemiye yol açacak odaklar (apse, furonkul, apandisit, osteomıyelıt, smu-zıt, dış apseleri, bademcik iltihabı, ortakulak iltihabı vb ) titizlikle ortadan kaldırılmalı ve bu girişimler sırasında hastaya uygun antibiyotik­ler verilmelidir
Septiseminin tedavisi yüksek doz antibiyotik­lerle, özellikle penisilinle yapılmaktadır

Oldukça karma­şık bir olaydır. Aslında, dolaşımdaki fib-rinojen adlı bir madde, pıhtının çerçe­vesi olan, erimeyen fibrin’e değişir. Şim­diye kadar, pıhtı oluşumunda etkili 13 faktör bulunmuştur: Bunların hepsinin düzenli çalışması halinde, dolaşımda bu­lunan protrombin adlı faktör, zedelenen dokudan açığa çıkan ve tromboplastin adını alan maddece, trombin’e değiş­mekte, bu da fibrinojen’in fibrin’e dö­nüşmesinde etkili olmaktadır. Bu olay­da kalsiyumun ve trombosit adlı kan hücrelerinin rolü büyüktür. Bu hücreler, kan damarı duvarının kesildiği ya da yırtıldığı yaralanma bölgesinde toplanıp, ufak akıntıları önleyen bir tıkaç oluştu­rurlar. Ayrıca, bu olay sırasında, pıhtı­laşmaya gerekli olan maddeleri açığa çıkarırlar. Pıhtı oluştukça, tüm damar sistemini doldurmaması için, bu oluşu­mu sınırlayan bir maddenin varlığı ge­reklidir: Gerçekten de, kanda bulunan plazminojen adlı madde, kan damarının zedelenmesi halinde, trombin’i yıkan bir madde olan plazmin’e değişir. Bir kan damarının yaralanması sonucu, pıhtı olu­şumu başlar başlamaz, aynı yaradan olu­şan plazmin, pıhtıyı kontrol altına alır ve bir gün içinde, vücutta bu gibi bir­çok reaksiyon oluşur. Böylesine karma­şık bir mekanizmada, istenmeyen reak­siyonların, eksikliklerin belirmesi çok mümkündür ve belirli bazı durumlarda, bu gibi anormallikler, belirtiler doğurur. Kan pıhtılaşmasını etkileyen en iyi bi­linen hastalık, hemofili’dir (bkz.).

KAN TÜKÜRME (Hemoptizi). Solu­num sisteminden (gırtlak, trakea, bronş veya akciğerler) doğan kan tükürme. Ger­çek hemoptizi, belki akciğer veremi, kal­bin valvüler hastalığı veya kalp yetmez­liği (özellikle mitral stenoz ve sol karın­cık yetmezliği), bronşektazi, pulmoner enfarktüsü (akciğerlerde bir kan pıhtısı), zatüre, bronş veya akciğerlerde tümör­ler, abse veya gangren, yaralar ve sey­rek görülen enfeksiyöz kaynaklardan olu­şabilir. Hatta kan hastalıklarında (örne­ğin, purpura, pernisyöz anemi, kan kan­seri), şiddetli C ve K vitamin eksikliği, kızamık, yüksek tansiyon ve amfizemde de görülebilir. Gerçek olmayan hemopti-zinin nedeni boğaz, dişetleri veya burun­dan gelen kanama olabilir. Bütün bun­lar, asıl hemoptiziden daha sık görül- mekle birlikte, şüpheli görünümlü her türlü kanamalar doktor tarafından araş­tırılmalıdır.

KAN KUSMA (Hematemez). Belirir be-lirmez, doktora başvurulmalıdır. Bazen, boğazın arka bölümlerinden gelen az miktardaki kan yutulup, sonradan kusu-labilir. Bu durumda, kısmen sindirildi-ğinden, kusulan kanın rengi çok koyu­dur. Tahriş edici yiyecek ya da kuvvetli alkol alındıktan sonra da oluşan gastrit­te, bazen az miktarda kan kusulabilir, fakat daha fazla miktarlarda kan, ya mi­deye, ya da duodenum’a ait ülserlerden gelmektedir ve kusmuk, kahve telvesi görünümündedir. Çok fazla miktardaki hematemez, daima bir kan damarı içine açılmış ülserden ya da portal varislerin patlamasından yemek borusu son bölü­mü ile, mide üst bölgelerinde, karaciğer sirozunda, portal kan dolaşımından (do­laşım yavaşlamasından ötürü, varisli top­lardamarlar (bkz.) belirir) ötürü görülür. Bu gibi ağır kanamalar, genellikle öl­dürücüdür ve çok acil müdahale gerek­tirir. Çok seyrek vakalarda, hematemez, bazı ateşli durumlar ve kan hastalıkla­rında görülür.

KAN KANSERİ (Lösemi). Kandaki ak­yuvarların sayıca çok fazla artmasıyla belirlenen bir hastalık grubudur.
Nedeni: Bilinmemektedir. Radyasyo­nun neden olduğu iddia edilememekle beraber, iyonlaştırıcı ışınlara maruz kal­manın, hastalığın oluşum olağanlığını artırdığı tahmin edilmektedir. Lösemiler, başlıca üç sınıfa ayrılır: Akut, kronik miyeloid ya da granülositik ve kronik lenfatik.
1. Akut: Erkekte daha fazla görülen bu tip, başlıca çocuk lösemilerinin de şek­lidir.
Belirtileri: Hastanın boğazı, ke­mik ve eklemleri ağrır, ateşi vardır ve bitkinlik hisseder. Derisinde ufak kana­malar belirir ve çok kolay çürük oluşur. Kansızlık başgösterir ve sindirim siste­mi, burun kanamaları ortaya çıkar. Ay­rıca, idrarda da kan bulunabilir. Lenf bezleri büyümüştür ve göğüs kemiğine basıldıkça ağrı duyulur. Teşhis klinik belirtilere ve kanın mikroskopik tahlili­ne göre konur. Akut lösemi, sık rastla­nan bir hastalık olmamakla beraber, art­tığı dikkati çekmektedir.
Tedavi: Prednison gibi kortikoste-roidler ve vinkristin sülfat gibi sitotoksik ilaçlarladır. Hastalığın ve tedavinin gi­dişi, patolog tarafından çok dikkatle iz­lenmeli ve en az 15 günde bir, kan sa­yımı yapılmalıdır. Hastalığa eşlik eden kansızlık ve enfeksiyon tedavisi için, kan nakli ve antibiyotik uygulanması gere­kebilir.
2. Kronik miyeloid: Çocuklarda pek gö­rülmeyen bu tipe, genellikle, orta yaş­lılarda, her iki cinste eşit. sıklıkta rast­lanır. Belirtileri: Karında belirsiz rahat­sızlık, devamlı yorgunluk duygusu, gece terlemeleri ve ateşi, genel durum bozuk-luğuyla birlikte, dalağın aşırı büyüdüğü ve karın sol üst bölümünde ele geldiği görülür. Hastalık ilerledikçe, dalak çok fazla büyüyüp, hastanın soluk almasıyla, karın duvarı altında hareket ettiği görü­lür. Kanın mikroskopik tahlili, teşhisi kesinleştirir. Yaklaşık olarak mm3 te 200.000 – 300.000 nötrofil akyuvar (bkz. Lökosit) sayılır.
Tedavi: X-ıs.mları ya da busulfan (Myleran) adlı sitotoksik ilaçladır.
3. Kronik lenfatik: Orta ve ileri yaşlar­daki erkeklerde daha sık rastlanır.
Belirtileri: Bütün vücudun lenf bezlerinin yavaş yavaş büyümesidir. Bu büyümeye, dalakla karaciğer de katıla­bilir, hasta kilo kaybeder, genellikle hal­sizdir, geceleri terler ve ateşlenir. Sin­dirim ve sinir sistemi çalışma bozukluğu şikâyetlerinin yanında, zona da belire-bilir. Hastalığın ileri devrelerinde, akut enfeksiyon belirebilme olağanlığı artar. Teşhisi kesinleştiren, kanın mikroskopik tahlilidir: Bütün alyuvar sayısı miyeloid lösemidekinin yarısı kadar olduğu halde, lenfosit sayısında çok fazla artış görü­lür.
Tedavi: Radyoterapi, sitotoksik ilaç­lar ve kortikosteroidlerdir. bkz. Sitotok­sik Maddeler.

KAN İŞEME (Hematüri). İdrar yolları­nın herhangi bir bölümünden gelebilen ve önemsiz ya da çok önemli olabilen, idrarda kan hücrelerinin bulunması du­rumudur. İdrarın görünümünden, kana­yan bölgeye ilişkin fikir edinilebilir: Ör­neğin, böbreklerden gelen kanama so­nucu, idrar, kırmızıdan fazla, mat kah­verengi ya da grimsi bulanıktır. İdrar torbasından gelen kan, daha kırmızı olup, sistit gibi bir iltihap ya da taştan ötürü oluşabilir ve her iki durumda da, cera­hatle karışıktır. Ortalama miktardaki parlak kırmızı kan, hemen daima, idrar torbası duvarındaki bir papilomdan (bir nevi siğil) gelmektedir. Diğer hematüri nedenleri, pelvis kemikleri (leğen kemik­leri) kırıkları, üretra iltihabı, tropik böl­gelerde bilharzia (bkz.), prostat büyüme­leri, skorbüt, purpura ve diğer kan has­talıklarıdır. Ender olarak belirli bir has­talığın bulunmadığı hallerde de, periyo

KAN. Soluk sarı renkli bir sıvı olan plazmayla, durduğu zaman çökerek plaz­madan ayrılan al ve akyuvarlardan olu­şur. Kanda hücrelerin birbirine oranları belirli olup, bu oranda görülecek deği­şiklikler, hastalığa işaret eder. Normal­de, milimetre küp başına 4,5 – 5,5 mil­yon alyuvarla, 4.000 – 10.000 akyuvar ve 150.000-400.000 trombosit (bkz.) vardır. Akyuvarlar, şekil ve boyanma özelliklerine göre sınıflandırılır: Polimorflar: % 40-75 Nötrofil, % 0-1
Bazofil, % 1-6 Eozinofil Monositler: % 2-10 Lenfositler: % 20-45
(Bu hücreler için bkz. Lökosit).
Kanda yapılabilen çeşitli kimyasal tah­liller, kişinin sağlık durumunu yansıtır.
Vücutta kan; atar, toplar ve kılcal damarlardan geçerek kalp tarafından pompolanır. Kanm görevleri şunlardır:
1. Oksijen taşınması: Oksijen, alyuvar-lardaki hemoglobinle birleşip taşınır. 2. Hücrelerin oksijen kullanmasıyla or­taya çıkan karbondioksidin, hücrelerden alınması.
3. Yiyecek maddelerinin hücrelere ile­tilmesi, artıkların hücrelerden alınması.
4. Isı alışverişi. Kan, derin dokulardaki aşırı ısıyı, yüzeye taşıyarak dağıtır.
5. Hormonlar ve diğer kimyasal mad­deleri taşıma yoluyla, yaşam için gerekli çeşitli olayların kontrolü.
6. Enfekte bölgeye, antitoksin, antikor ve akyuvarları taşıyarak, vücut korunma mekanizmasının sağlanması.
Normal bir erişkinde, dinlenmede, do­laşan kan miktarı, dakikada 5000 mi. ‘dir. Erişkinin normal kan hacmi 4-5 litredir.