Yazar: yonca

Çağımızın en büyük sorunlarından biri olan stres, insanların yaşam kalitesini pek çok hastalıktan daha fazla etkilemektedir Stres kişiyi rahatsız eden ortamın (gürültü, baskı, yoğun çalışma) ortaya çıkardığı herhangi bir düzen bozukluğuna organizmanın verdiği cevaptır aslında. Bazılarında bu tepki pozitif etkiler (Enerji fazlası, erken uyarılmış davranışlarda bulunma gibi…) şeklinde de ortaya çıkabilir.

Tıp çevrelerinin stresi açıklamada kullandığı “spesifik olmayan tepki” kavramı ise, organizmanın her durumda aynı tepkileri vermeyeceği gerçeği üzerine kuruludur. Yoğun çalışma hayatı, rol çatışmaları, engellenme, zamanın yetersizliği gibi etkilerin neden olduğu stres, insan sağlığı üzerinde ciddi tahribatlara da yol açmaktadır. Öldürücü olmayan stresin aynı AİDS gibi, kanser gibi ciddi tehlikeleri vardır. Çünkü stres aynı AİDS gibi bağışıklık sistemini zayıflatıp her tür hastalığa karşı savunmasız bırakır ve AİDS ile kıyasla çok daha yaygındır.

Stresle başa çıkmanın yöntemleri nelerdir?

Çözülmeyen stres zamanla başka psikiyatrik hastalıklara da neden olur. Peki stresin çözümü nedir?

Küçük çocukluk dönemlerinden itibaren başlayan stres ilerleyen evrelerde hem akademik yaşam olan okul hayatında, hem iş yaşamında insanı olumsuz etkilemektedir. Stresiyle başa çıkma konusunda çözüm arayışına girmeyenlerin akademik başarıları maalesef düşük kalıyor. İş yaşamında istedikleri terfileri alamıyor, hak ettikleri konumlarda olamıyorlar. Çözülmeyen stres zamanla başka psikiyatrik şikayetlere de kaynaklık etmektedir. Sosyal fobikler de bu konuda sorun yaşıyorlar. Bu konuda yayınlanmış birde kitabı bulunan Memory Center Nöropsikiyatri Merkezi’nden Uzman Psikolog Yıldız Burkovik moralhaber.net okuyucuları için Stres Kontrolünde kullanılan sinir geribildirimi anlattı.

Kişinin beyin dalgalarını bilgisayarda görmesiyle geriliminin azaltılmasına ve gevşemesine dayanan bir sistemdir Neuro-Biofeedback. Türkçe olarak bu sistemi sinir geribildirimi olarak adlandırıyoruz. Bu sistem ile gevşeme yöntemleri uygulanır.

Biofeedback, kişinin stresin bedensel belirtilerine yönelik farkındalığını arttırarak bu belirtileri kontrol etmesine, bir anlamda da psikolojik olarak gevşeyip rahatlamayı öğrenmesine yardımcı bir tekniktir. Bu amaçla geliştirilmiş en etkin yöntemlerden biri olan Neuro-Biofeedback’te, bilgisayar ortamında beyin dalgalarının gözlemlenmesi ve kişinin bunları geribildirim aracı olarak kullanması sağlanabilmektedir. Öncelikle beynin biyoelektrik haritası çıkarılır, stresli çalışan alanları belirlenir.

İkinci aşamada Neuro-Biofeedback cihazının elektrotları stresli alanlara takılır. Bilgisayar ekranında beyin dalgaları görüntülenir.

Üçüncü aşamada kişiye beyin gücünü kullanarak “Alfa” dalgalarını arttırması öğretilir. Alfa dalgaları beynin istirahat dalgalarıdır. Bu dalgaları arttırmayı başaran kişiye puan verilir. Azami 10 seansta kişi beyin gücünü kontrol etmeyi öğrenir. Neuro-Biofeedback, objektif ve ölçülebilir verilerle çalışma imkanı sağlamakta, aynı zamanda tedavinin yararlılığı hakkında da bilgi vermektedir. Kişinin somut verilerle bu bilgiye ulaşması, motivasyonunu ve tedaviye inancını arttırmaktadır.

Beynin temel biyoelektriksel aktivitesi Alfa, Beta, Delta ve Teta dalgalarıdır. Beyin bunların hiçbirini yüzde yüz saf olarak yayınlayamaz, oranları değişir. Normal yaşantı sırasında bu dalgalar karışık olarak yayınlanır. Yayınların karışımında Alfa dalgası çoksa uyanık bir huzur durumu yaşanır. Söz konusu dalgalar feedback aleti ile monitorize edilerek kişiye Alfa durumu görsel ve işitsel sinyaller olarak bildirildiğinde kişi yaşadığı anksiyete durumlarında kendini kontrol altına alarak daha fazla Alfa üretebilmeyi öğrenebilmektedir.

Davranış terapisinin sistematik duyarsızlaştırma tekniğinde Alfa durumunun hoş, rahatlatıcı, huzur verici özellikleri endişe ile karşıt eşleştirmede kullanılabilmektedir. Kişiye Neuro-Biofeedback aleti ile nasıl daha fazla Alfa üretebileceği öğretilir. Ardından zihninde kendisi için gerginlik yaratacak durumları canlandırması istenir. Feedback sinyali aracılığıyla Alfa miktarının düştüğü saptandıkça canlandırma kesilip hastanın tekrar Alfa durumuna dönmesi sağlanır. Bu tarz bir öğrenme sonucunda kişilerin yaşamlarındaki olayları kontrol edebileceklerine ilişkin inançları ve güven duyguları artmaktadır.

Bireysel psikoterapi ve gevşeme egzersizleri ile birlikte kullanılan Neuro-Biofeedback tekniği ile; kişiye özel opsiyonel ayar yapabilme imkanından yararlanılabilir. Kişiye rahatsızlığıyla ilgili farkındalık kazandırmak, motivasyonunu arttırmak, bireysel psikoterapide kazandığı davranış değişikliklerinin beyninde ne tür bioelektriksel görünüm kazandığıyla ilgili geribildirim vermek suretiyle düşüncelerine hakim olabilme yeteneği kazandırılır.

İşte stres nasıl azaltılır?

Dünyanın farklı yerlerinde yapılan araştırmaların sonucuna göre mutlu bir iş günü için fazla sosyal olmamak ve iş arkadaşlarına yakın oturmak gerekiyor.

Binlerce çalışan üzerinde yapılan bir araştırma iş arkadaşlarından gelen manevi destek ve patronlardan gelen olumlu eleştirilerin kişilerin stres seviyelerini düşürdüğünü gösterirken California Üniversitesi’nin yaptığı bir araştırma çalışırken dış dünyayla çok fazla ilgilenmenin çalışanların stresli bir gün geçirmesine sebep olduğunu meydana çıkardı. Anket neticeleri kariyer merdiveninde alt basamaklarda olan kişilerin daha çok stresli olduğunu söylüyor. Anket sonuçlarına göre evine gittiğinde cep telefonunu kapatan çalışanlar iş yaşamında daha mutlu. Ayrıca imkânı olanların öğlen arasında şekerleme yapması stresi azaltmanın bir başka yolu olarak karşımıza çıkıyor.

Stresi Kontrol Etmek için 10 Öneri

1. -malı, -meli eklerinden kurtulun
Örneğin “Bu yazılıdan çok yüksek bir puan almalıyım”, “Ailemi ve diğer sevdiklerimi hayal kırıklığına uğratmamalıyım”, “Patronumun beni işten kovmaması için harika iş çıkarmalıyım”. Bu cümleler sadece stresinizin artmasına sebep olacaktır. Bir adım geriye gelin ve olaya soğukkanlılıkla ve analitik olarak bakın; veya konuya vakıf bir başkasının durum ile ilgili görüşünü alın. Çoğunlukla, ilk başta sizde bu kadar büyük stres yapan durumun hiç de öyle çok önemli bir şey olmadığını göreceksiniz.

2. Karmaşayı izleyin
Dağınık ve sıkışık ortamlarda çalışmayın. Yapacağınız işe başlamadan önce, dikkatinizi dağıtacak materyallerden arındırılmış rahat ve güzel bir ortam hazırlayın. Bunun anlamı; bütün oyuncakları, açılmamış mektupları ve okunmamış dergileri çalışma ortamından uzaklaştırmanızdır. Kolayca ulaşabileceğiniz bir yere, çalışırken size gerekebilecek materyalleri yerleştirdiğinize emin olun. Eğer aniden televizyondaki bir programa gözü takılan ya da biten CD’nizi beşinci defa değiştirmek için yerinden fırlayan bir insansanız, bu tür ilginizi dağıtan aletlerin bulunmadığı ortamlarda çalışmaya özen gösterin. Bir saatlik sıkı bir çalışma sonunda kendinize küçük ödüller verin.
3. Kısa vadeli hedefler belirleyin
Dönem ödevi için önemli bir prezentasyon raporu hazırlamak gibi, altında ezildiğiniz, uzun çalışmaları bölümlere ayırın. Böylece akşama kadar süren bir çalışma sonucunda, sizi ezen bir sıkıntı yerine hedeflediğiniz yere gelmenin mutluluğunu yaşayabilirsiniz. Bazen çalışmanızı başlıklar altında toplamanız size yardımcı olabilir. Böylece çalışmanızı bitirdikten sonra işi bitirememenin verdiği eziklik yerine, neleri bitirdiğinizi ve ne kadar ilerlediğinizi görüp kendinizi daha rahat hissedebilirsiniz. Projeyi tamamlamak için yeterli zaman ayırmaya dikkat edin. Hiçbirşey yapacağınız projeyi son güne bırakıp, dehşet içinde bir sonraki güne yetiştirmeye çalışmanızdan daha stres verici olamaz.
4. Stressiz Bir Yer Hayal Edin
Öncelikle sakin bir yerde kendinize rahat bir oturma pozisyonu yaratın. Sonra gözlerinizi kapayın ve imgelerin göz kapaklarınızın arkasında, televizyon ekranından izler gibi yeni şekiller kazandığını düşünün. Kendinizi rahat bir durumda hayal edin ve sakinleştirici bir imgeyi gözlerinizin önüne getirin. Bu, sizin daha önce gördüğünüz bir yer veya okuduğunuz bir kitapta geçen özel bir mekan olabilir. Kendi yarattığınız bir ortam da olabilir ama daha önceden iyi bildiğiniz bir yer olması (örneğin geçen yaz tatilini geçirdiğiniz kumsal) daha iyi bir etki yaratacaktır. Olabildiği kadar detayları gözünüzün önüne getirmeye çalışın. Sandalyenizin arkasına yaslanırken imgelerin üzerinde yoğunlaşın. Kolayca ve doğal nefes alın. Bir kaç denemeden sonra sizi en çok rahatlatan görüntüyü yakalayabilirsiniz.
5. Okyanus Dalgaları
Beyaz kumsalı, mavi gökyüzü, köpüklü dalgaları, ılık güneşi ve martılarıyla güzel bir kumsalı gözlerinizin önüne getirin. Kendinizi, kumsalda, elinizde ufak plastik bir kovayla yürürken hayal edin. Güzel bir yerde durun ve bütün endişelerinizi, kafanızı meşgul eden her türlü sorunu bu kovanın içine doldurun. Kovayı suya atın ve dalgaların onu sizden uzağa sürükleyişini izleyin. Kova görüş alanınızdan çıktığında, yürüyüşünüze devam edin.
6. İyi Şeyler Düşünün
Kendinize pozitif kısa ifadeler yaratın ve uykuya dalmadan önce kafanızda tekrar edin (Bu zamanlar belleğinizin önerilere en açık olduğu zamanlardır). Sabah kalktığınızda kendinizi her zamankinden daha iyi hissedeceksiniz. Yarattığınız ifadeleri gün boyunca kendinize tekrarlamanız onları daha etkili yapacaktır. Bunlar basitçe hazırlanmış şu cümleler olabilir; “Başaracağımı biliyorum” “Her zaman sınavlarım iyi geçmiştir” “Geçen yıl buna benzer bir toplantıda harika bir konuşma yapmıştım”.
7. Kendinizi Başarırken Hayal Edin
Gözlerinizi kapayın ve geçmişte yaptığınız başarılı çalışmaları hatırlamaya çalışın. Hemen aklınıza birşey gelmediyse, yaptığınız gurur verici bir hareketi düşünün. Şimdi sizde stres yaratan bir olayı, örneğin; yapacağınız konuşmayı aklınıza getirin. Bunu da aynı rahatlıkla ve kendinize güvenerek yapacağınızı hayal edin.
8. Yatağınızı Yalnızca Uyumak İçin Kullanın
Uyku rahatsızlığı uzmanları ve stres psikologları, sık sık, yatağınızı yanlızca uyumak için kullanmanızı tavsiye ederler. Bununla demek istedikleri; -özellikle de uykusuzlukla ilgili sorununuz varsa- yatakta kesinlikle çalışmayındır. Belleğiniz çalışma ile yatak arasında bağıntı kurar, yatakla rahatlama arasındaki bağıntı kaybolur ve uykuya dalmanız zorlaşır. Kendinizi stres altında hissettiğiniz zaman en son ihtiyacınız olan şey az uyumaktır.
9. Yatıştırıcı Sesler
Müzik çalmak istiyorsanız, arka fonda kısık bir sesle dinleyiniz. Matematiksel ritmi olan parçalar -çoğunlukla klasik müzik, özellikle Mozart ve Bach- konuyu daha iyi kavramanıza yardımcı olur. Okyanus dalgaları sesleri de bazı insanlar için yatıştırıcı bir etki yapabilirler.
10. Kısa Bir Yürüyüşe Çıkın
Bir çalışmanın ortasına gelip kilitlendiğinizde hareketli kısa bir yürüyüşe çıkın. Derin nefes alın ve yürürken kollarınızı rahatça sallayın. Belleğinizi temizleyin (hatta yeni açan çiçeklere arada bir göz atmayı unutmayın). Ayrıca, yaptığınız bu egzersizin size hiçbir zararı dokunmayacaktır.

Çarpıntı ve göğüs ağrısı, panik atak sırasında en sık yaşanan yakınmalardır. Psikiyatri dışındaki diğer tıp disiplinlerine çarpıntı yakınması ile başvuran bireylerin yaklaşık 1/3’ünde panik atak bulunmaktadır. Çarpıntı yakınması olan bireylerin değerlendirilmesinde çoğu kez Holter izlem uygulanmaktadır. Çarpıntı yakınması nedeni ile Holter izlem uygulanan bireylerin % 19’unda panik bozukluğu bulunmaktadır.
Göğüs ağrısından yakınan kişilerde panik bozukluğu bulunma olasılığı, dört kat daha fazladır.

Kısaca Panik Atak, aşağıda sayılan on üç bedensel ve bilişsel belirtiden en az 4’ünün eşlik ettiği yoğun korku ve rahatsızlık hissine panik atak denir.

1 – Çarpıntı, kalp atışlarınızı duyuyor gibi olma.
2 – Terleme
3 – Titreme veya sarsılma
4 – Nefes darlığı veya boğuluyor gibi olma
5 – Nefesin kesilmesi
6 – Göğüs ağrısı veya göğüste sıkıntı duyma
7 – Mide bulantısı veya karın ağrısı
8 – Baş dönmesi, sersemlik hissi, düşecekmiş veya bayılacakmış gibi olma
9 – Derealizasyon veya Depersonalizasyon (Dış dünya yada kendisi gerçekliğini kaybetmiş gibi hissetme.
10- Kontrolünü kaybedeceği veya çıldıracağı korkusu
11- Ölüm korkusu
12- Uyuşma ve karıncalanma duygusu
13- Üşüme ürperme ve ateş basması

Bu yukarıda saydığımız belirtiler çoğunlukla on dakika gibi bir sürede yoğunlaşarak doruk noktada sıkıntı verir sonra da genellikle yavaş yavaş belirtiler hafifler. Bu durum bir defa olursa panik nöbet olarak adlandırılır Fakat tekrarlamalarla gideceğinden kişi ne zaman olacak diye beklentiden dolayı sıkıntı duymaya başlar ki buna beklenti nksiyetesi adı verilir. Bu anksiyete sebebiyle dışarı tek başına çıkmaktan korkmaya yanında birisi olmadan uzağa gitmekten kaçınmaya başlar. Yineleyen panik nöbetlere ve kaçınma davranışının eşlik ettiği duruma panik bozukluk adı verilir.

PANİK ATAK NASIL GÖRÜLÜR ?

Panik atakların şiddeti ve sıklığı değişkenlik gösterir
Yineleyen beklenmedik panik atakları
Ataklardan en az birini bir ay süreyle aşağıdakilerden birinin takip etmesi gerekir:

-Başka ataklarında olacağına ilişkin sürekli kaygı duyma hali.
-Atakların yol açabilecekleri ile ilgili olarak üzüntü duyma vardır.
-Ataklarla ilişkili olarak belirgin davranış değişikliği gösterme vardır. (Kaçınmalar vs)
-Bazen panik bozukluğa agorafobi (Yanlız kalmaktan ya da kaçmanın zor olacağı topluma açık yerlerde bulunmaktan duyulan korku hali.) de eşlik edebilir.

Panik Bozukluğa bazı hastalıklar eşlik edebilir.

Eşlik eden psikiyatrik bozukluklar

– Majör depresyon
– Diğer anksiyete bozuklukları
– Alkol ve madde bağımlılığı

Sıklık:

Genel olarak anksiyete bozuklukları (genel karekteri sıkıntı olan bir grup rahatsızlık) toplumun %8.3’ünde görülür.
Panik bozukluğun görülme sıklığı ise % 1.5- % 3.5 (artalama olarak kadında% 2.1, erkekte % 0.6) Görüldüğü gibi kadınlarda daha sık görülür.
Başlangıç yaşı: Ergenliğin sonları – 30 yaş

Tedavi:

Bu bozukluğun tedavisi yapılmadığı taktirde genellikle kişinin sosyal işlevselliğini kısıtlamaya başlayan bir hal alır ki sosyal mesleki işlevselliğin bozulması ile kişinin ekonomik kayıpları da başlar. Bu durum hastalığın şiddeti ile doğru orantılıdır.
Tedavisinde ilaçlar ve psikoterapi kullanılır.