Yazar: 13eta

RETROGRAD AMNEZİ. Belirli bir olaydan başlayarak, belirli bir zaman sü­resinin anımsanamaması, bu dönem hak­kındaki hafıza kaybıdır. Genellikle, başa gelen ve bilinç kaybına yol açan şiddetli bir darbe sonucu ortaya çıkan hafıza kay­bı için bu deyim kullanılır. Hasta, ka­zaya kadar olmuş olayları hiç hatırlamaz. Örneğin, sabah evinden çıktığını hatır-layabilse de, işe gitmek üzere arabaya bindiğini ya da kazaya yol açan olaylann ayrıntılarını hatırlayamaz. Retrograd amneziye uğrayan zaman süresi, kabaca, darbenin şiddetine bağlı olup, hasta iyi­leştikçe, bu süre kısalır. Başa gelecek yeni darbenin aynı hafıza kaybına yol açabileceğine ilişkin olan eski inanç yan- lıştır. Başa gelen yeni bir darbe, ancak baş ağrısını tekrarlatır.

RENK KÖRLÜĞÜ. Renk görmenin te­meli, spektrumdaki herhangi bir rengin, değişik şiddette, fakat sabit dalga bo­yundaki üç saf renk karışımından olu­şabileceği ilkesidir. Buna göre, gözde üç pigmentin (renk maddesinin) bulunması, spektrumdaki herhangi bir rengin görü-lebilmesini sağlayabilir. Görme pigmenti olan rodopsin, retina çomak hücrelerin­de bulunmuştur ve bunun fonksiyonu, ışığı görmektir. Işığın etkisiyle solan bu maddenin, renk görmeyle ilgisi yoktur. Bundan ötürü, retina koni hücrelerinde üç başka pigment bulmak üzere araştır­malar yapılmaktadır, (bkz. Göz). Bu tür pigmentlerin varlığına ilişkin kanıt ol­makla birlikte, renk görme mekanizması halen bilinmemektedir. Buna rağmen, normalde üç pigmentin bulunması varsa­yımı genel nüfusta görülen renk körlüğü tiplerini açıklayabilmektedir.Renk körlüğüne sık rastlanır; erkek­lerde daha fazla görülür. Tüm kadınla­rın % 0,4’ü renk körüyken, erkeklerde bu oran % 8’dir ve bu özellik doğuştan­dır. Retina’da konilerin bulunmamasına bağlı olan tam renk körlüğü (hiç renk görememek) çok seyrek rastlanan bir olaydır. İki pigmentin eksikliğine bağlı olan renk körlüğüne de çok az rastlanır. Bir pigmentin eksikliğine bağlı olan dik-romatik görme yalnız iki renk görme: Yeşil ve kırmızı, ya da daha sık rastlanan yalnız mavi ve sarı görme bilinen bir olaydır, fakat en sık rastlanan durum, anormal trikomatopsi’dir. Burada, üç pig­ment de vardır, fakat şiddetleri normal­den farklıdır. Anormal trikomatlar, her rengi görür, fakat kırmızıyeşil-sarı ya da mavi-yeşil-sarı farkını göremez. Bi­rinci, kırmızı-yeşil, ikincisiyse, mavi-sarı körlüğüdür. Renk körlerinin çoğu, du­rumlarının farkında olmayıp, ancak be­lirli deneylerle anlarlar. Bazı meslekler­de mükemmel renk görme gerektiğinden, renk körlüğü belirli durumlarda önem­lidir, bkz. İshihara Deneyi.

REKTUM. Kalınbarsağm, anus kanalın­dan önceki son bölümüdür. Sakrum’un üçüncü bölümünde başlar ve pelvis içi barsakla devamlıdır. Dışkının rektumda bulunması, dışkılama isteğini uyardığın­dan, rektum genellikle boştur. Rektum’ un uzunluğu 12 cm.’dir. Rektum ve anus kanalının hastalıkları, hemoroidler (basur memeleri), proktit, prolaps, pilonidal sinüs, pruritus, fisür (çatlak), fistüllerdir. Bunların her biri, kendi başlığı altında anlatılmıştır. Bura­daki tümörler, polipler, papillomlar (cer­rahî yoldan çıkartılır) ve rektum kan­seridir. Bu bölgede kanser, genellikle, orta yaşlarda, kanama, almaşlı seyreden kabızlık ve ishal, rahatsızlık hissiyle be­lirir. Tedavi için, rektum çıkartılır ve barsağm devamlılığı yeniden sağlanır. Bu­nun mümkün olmadığı durumlarda, ko-lostomi (bkz.) yapılır ve bu ameliyat mu­hakkak ki, rektum kanserinin terminal evrelerine tercih edilir.

RAYNAUD HASTALIĞI. Özellikle so­ğuk havada, el ve ayak parmaklarının soluklaşıp hissizleşmesiyle belirlenen bir hastalıktır.
Nedeni: Bilinmemektedir. Aileseldir. Benzer haller, sol köprücük altı atarda-man’nm köprücük kemiği, ilk kaburga ve ön skalen kas arasında sıkışmasıyla (kostoklaviküler sendrom), havalı delme aletlerini kullanmayı gerektiren işlerde uğraşanlarda da görülür. Raynaud has­talığını andıran durumlar, “Raynaud fe­nomeni gösteriyor” diye tanımlanır. Belirtileri: Hastalığa en fazla, or­ta yaşlı kadınlarda rastlanır. Eller soğu­ğa maruz kalınca, parmaklar morarır, sonra beyazlaşır ve hissizleşir. Parmak ucu atardamarlarının bazen yarım saat gibi bir süre spazm halinde olmasından ötürü, zamanla ufak yaralar ve tromboz oluşabilir.
Tedavi: Ellerin soğuktan korunma­sı gerekir. El ve ayaklardaki dolaşımı düzenlediği iddia edilen çeşitli ilaçlar yapılmıştır. Bunların en iyisi alkoldür. Ağır vakalarda, kol ya da ayakların kan damarına sinir lifleri veren sempatik si­nir gangliyonlarmın cerrahî yoldan çı­kartılması düşünülebilir.

RAŞİTİZM. D. vitamini eksikliğinin ne­den olduğu bir hastalıktır. Güneş ışın­ları, deriyi ışınlandırıp, ültraviyole (mor ötesi) ışınları etkisiyle deride bulunan bir ön vitaminin D vitaminine dönüşme sini sağladığından, hastalığın oluşmasını önler.
Nedeni: D vitamini eksikliğinin ne­deni genellikle fakirliktir. D vitamini, süt ve sütten elde edilen maddelerde, yu­murta ve balıkyağmda bulunur. Büyük şehirlerdeki dumanlar, güneş ışınlarını engellemektedir. Garip bir olay da, bir­çok tropikal ülkede, devamlı güneş ışını almak mümkünken, çocukları örtüp, bu ışınlardan sakınmak ve bundan ötürü ço­cuklarda raşitizmin belirmesine yol aç­mak âdetidir.
Belirtileri: Çocuk zayıftır, çıkık bir karnı vardır, ishal ve kansızlık görü­lür, kemikleri yumuşak olduğundan, uzun kemikler bükülür ve bacaklarda şekil bozuklukları belirir.
Tedavi: D vitamini vermek ve has­tayı güneşe tutmaktır. Raşitizmin nedeni, bazen de, vitaminin barsaktan emileme-mesi ya da böbreklerdeki anormallikten ötürü atılması olabildiğinden, bu gibi va­kalarda, tedavi değişecek ve asıl nedenin ortadan kaldırılmasına yönelecektir.

RAHİM KANAMASI (Kanamalı metro-pati). Rahim iç yüzünün kalınlaşması ve düzensiz kanamalarla belirlenen bir has­talıktır, bkz. Hiperplazi. Nedeni: Devamlı, karşıt etkisi bu­lunmayan bir östrojen çalışması vardır, çünkü yumurtalıklar (bkz.) yumurtayı atamazlar. Sarı cisimler oluşmadığı gibi, progesteron da salgılanmaz. Tahminlere göre, bunların nedeni, hipofizin bozuk çalışmasıdır, fakat durumu doğuran me­kanizma tam olarak bilinmemektedir. Bazı vakalarda, psikolojik nedenler gö­rülmekte, kimindeyse pelvis (leğen) en­feksiyonlarına rastlanmaktadır. Belirtileri: 6-8 haftalık bir ame-nore’yi (bkz.) izleyen, düzensiz kanama başlar. Bu kanama, âdet kanaması gibi ya da çok şiddetlidir. Tedavi: Kürtajla alman rahim iç ta­bakası örneğinin incelenmesiyle teşhis konur. Tedavi için progesteron verilir. Bazı ender vakalarda, özellikle hasta 40 yaşının üstündeyse, rahimin çıkartılması düşünülebilir.

RAHİM (Uterus). Armut biçimli, içi boş bir organdır. 7 cm. uzunluğunda, 5 cm. genişliğinde, yaklaşık olarak da 2.5 cm. kalmlığındadır. Rahim cismi, serviks (cer-vix) ya da boynu ve fundus’u (tepesi) ayırt edilebilir. Cismin üst tarafında, her iki köşede, iki fallop borusu (tuba) ra­himden yumurtalıklara doğru uzanır. Fallop borularının rahime açıldıkları ye­rin üstünde kalan rahim bölgesi, fundustur.

Alt uçta, serviks, vagina’mn ön du­varının üst bölümüne uzanır. Serviks’in açıklığı os uteri (rahim ağzı) adını alır. Rahim cisminin dış yüzünü periton kap­lar ve her iki yanda, rahim’in geniş bağ­ları, pelvis duvarına uzanır. Genellikle, rahim, fundusu öne doğru ve cismi de serviks’ten öne doğru eğilmiş vaziyette durur. Rahim’in yeri değişebilir ve ar­kaya dönük (retroversiyon) ya da aşırı öne eğik (antefleksiyon) durumu; doğur­mamış kadınlarda önemli değildir.

Rahim’in önemsenen yer değişiklikleri, ra­him desteklerini ve pelvis tabanının za­yıflamasıyla ilgili olanlarıdır. Bu tür de­ğişikliklere, doğum sonrası rastlanabilir. Rahim, vagina içine inebilir (vagina kub­besinin prolapsus’u) ya da rahimle bir­likte, vagina ön duvarı da aşağı kaya­bilir (sistosel). Bu durumlar, bir destek­leyici halka ya da ameliyat yardımıyla düzeltilir. Rahim’in hastalıkları arasında miyomlar (bkz.) ve kanser sayılabilir.

Ra­him kanserine, cisim ya da serviks’te rastlanabilir. Serviks kanseri, cisimdekin-den 3-4 kere fazla görülür. Hafif kanlı bir akıntı, rahim kanserinin erken belir­tilerinden olduğundan, âdet kanaması çok fazla olan, ya da düzensiz kanama­lardan şikâyet eden veya menopoz döne­minde kanamaları olan bir kadın, hemen doktora başvurmalıdır. Erken teşhis edi­len vakalar, ışın, radyum ya da ameliyat yardımıyla, iyileşebilir. Bu belirtiler mu­hakkak kanser işareti değildir. Serviks, doğumda parçalanabilir ve rahim cismi, düşük yaptırmak istendiğinde, yırtılabilir.