Yazar: 13eta

PREZANTASYON. Prezantasyon, ana rahmindeki bebeğin, doğum kanalına ilk giren bölümünü tanımlayan bir deyim­dir. Bu, gebelik boyunca değişir. Nor­malde, ilk giren bölüm baştır ve bebeğin boynu, doğarken ilk görülen bölge oksi- put olacak şekilde bükülmüştür ve yüz arkaya bakar. Bazı vakalarda, baş, an­nenin pubis kemiğine takılır ve doğum güçleşir. İlk giren bölüm yüz ise, çene­nin önde olduğu hallerde, doğum olduk­ça kolay olur, fakat çene arkaya bakı­yorsa, doğum güçleşir. Vakaların % 3 kadarında, “makat gelişi” denen durum görülür, yani bebeğin ilk giren bölümü, kıçıdır. Makat gelişi, baş gelişinden bi­raz daha tehlikeli bir doğuma yol aça­bileceğinden, bazen doğum doktoru, do­ğumdan önce, bebeği baş aşağı döndü­rebilir, ya da annenin yaşlı olduğu, pelvis şekil bozuklukları gösterdiği hallerde, se­zaryen ameliyatına başvurulur. Genellik­le, vakaların çoğu, makat gelişiyle nor­mal bir doğum yapar.

PORFİRİ. Kalıtsal bir metabolizma bo­zukluğudur. Porfirin adı verilen ve he­moglobin yapımında demir ve protein globinle birleşen maddeler, idrarla atıl­maktadır.
Nedeni: Bilinmemektedir. Doğuştan ve akut aralıklı olmak üzere iki şekli vardır.Belirtileri: 1. Doğuştan: Genellik­le erkek çocuklarda görülür. Çocuğun derisi güneşe karşı duyarlıdır ve güneş gören yerlerde sivilceler ve enfeksiyon belirmektedir. Dişler kızarabilir ve za­man zaman idrarın pembe ya da mor ol­duğu görülür.
2. Akut aralıklı: Genellikle erişkin ka­dınlarda, barbitürat ya da sülfonamid al­dıktan sonra görülür. Sık sık isteriye benzetilebilen belirtiler ortaya çıkar. Ka­rında ağrı, duygusal değişikliklerinin eş­lik ettiği periferik nevrit ve konfüzyon belirir. Karın ağrısı öyle şiddetli olabilir ki, akut karın sendromuyla karıştırılabi-lir ve hasta ameliyat edilebilir. Bunun önlenebilmesinin tek çaresi, dikkatli id­rar tahlilidir. İdrar kırmızı olmayabilir ve ışıkta kaldığında rengi koyulaşabilir. Tedavi: Özel tedavi bilinmemektedir. Derisi ışığa duyarlı olan çocuğun, müm­kün olduğu kadar güneşten uzak dur­ması ve kapalı giyinmesi sağlanır. Bili­nen erişkin vakaların, barbitürat ve sül­fonamid almaları önlenir. Ailede bilinen bir vaka varsa, diğer fertler de bu yön­den incelenmelidir. Sülfonamid ve bar­bitürat dışında, hastaların alkol ve do­ğum kontrol hapları almamaları gerekir. Akut bir nöbette, kortikosteroidler ya­rarlı olabilir.

PNÖMOTORAKS. Plevra boşluğunda hava bulunmasıdır. Geçmişte, verem te­davisinde, akciğeri dinlendirmek ve hastalığın yayılmasını önlemek amacıyla, yapay olarak uygulanan bir yöntemdi. Günümüzdeyse, pnömotoraks’m en sık rastlanan nedenleri, göğüs duvarı yaralanmaları ya da gençlerde veya astımlı kişilerde, genişlemiş bir hava kesesinin patlamasıdır. Bu tip pnömotoraks, sinsi ve tehlikeli olarak gelişir. Örneğin, ge­nellikle, bir kırık kaburga ucuyla akci­ğerin yaralanması sonucu beliren tansi­yon pnömotoraksı. Göğüs kafesinin ge­nişlemesiyle, akciğerlere hava çekildik­çe, bu hava, yaralı akciğer yoluyla plevra boşluğuna iletilir. Soluk verme hareke­tiyle plevra boşluğunda basınç artar, ya­ralı akciğerin deliği kapanır ve böyle­likle, havayı göğüs duvarıyla akciğer arasına çeken tek yönlü bir sistem olu­şur. Plevra içi basınç devamlı arttığın­dan, akciğer büzülür ve göğüs boşluğu içindeki yapılar yer değiştirir. Bu yapı­lar, kalp ve mediyastindeki büyük da­marlardır ve göğüs duvarına bir iğne sokarak basınç azalülmazsa, hasta öle­bilir. Göğüs duvarındaki kapaklı bir ya­ra da bu tür bir pnömotoraksa yol aça­bilir.

PNÖMOKONYOZ. Maden işçileri ve tozlu maddelerle uğraşan kişilerin ak­ciğerlerinde görülen bir meslek hastalı­ğıdır.
Nedeni: Birkaç yıl süreyle, belirli bazı tozların solunulması sonucu, akci­ğerlerde, fibrozis, enfeksiyona eğilim ve bundan ötürü, verem, kronik bronşit, amfizem ve hatta kanser belirebilir. En zararlı toz, kömürden çıkan, kömür, si-lika ve silikat karışımı olanıdır. Pnömo-nokonyoz’a yol açan diğer tozîar, tek ba­sma silika, asbest, talk, kaolen, mika, berilliyum, kadmiyum, demir, pamuk (bissinosis’e yol açar) ve diğer lifli mad­delerin tozlarıdır.
Belirtileri: Öksürük, solunum dar­lığı, iştahsızlık, kilo kaybı ve oluştukça da verem, kronik bronşit ve amfizem belirtileridir. Asbest tozunu aşırı solu­yanların özellikle akciğer kanserine yat­kınlıkları olduğu bilinir.
Tedavi: Tozdan uzaklaşmaktır. Pnö-monokonyoz, yukarda sayılan maddeler­le uğraşan kişilerde kolaylıkla tanınan bir meslek hastalığıdır. Hastalığın riski­ni azaltmak ve hastalananlar için özel önlem almak yönünde birçok yasa olma­sına rağmen, etkili bir tedavi bilinme­mektedir. Hastaların durumu izlenmeli ve ilerde belirecek bir solunum hastalı­ğını zamanında teşhis edebilmek için dü­zenli aralarla göğüs röntgen filmleri çe­kilmelidir, bkz. Meslek Hastalıkları.

PLÖREZİ (Zatülcenp). Plevra iltihabı. Nedeni: Verem, zatüre, akciğer ab-sesi gibi vakalarda, akciğerlerden yayı­lan iltihap, akciğer kanserlerinde, enfek­siyon olmaksızın, plevra’nın tahriş olma­sı, akciğer ya da göğüs duvarı yaralan­malarıdır.
Belirtileri: “Kuru” plörezi’de, so­luk almayla boyun ya da omuz başına kadar yayılan keskin bir göğüs ağrısı vardır. Hasta, kesik kesik soluyup, gö­ğüs duvarını mümkün olduğu kadar az hareket ettirir. Nedene bağlı bir ateş ve ağrılı öksürük vardır. Öksürük ve ak­ciğer iltihabına eşlik etmeyen bir tip ku­ru plörezi, Bornholm hastalığı (bkz.) adını alır. Plevra’da olduğu gibi, diyaf­ram ve kaburgalararası kaslarda da ağrı vardır, fakat bu ciddi olmayıp, birkaç günde geçer.
“Yaş” plörezi’de, diğer bir deyimle, sıvı birikmesi alanında, —ki “kuru” plö-rezi’yi izleyebilir— iltihaplı plevra zar­larının arasında sıvı birikmesi olduğun­dan, ağrı azdır. Biriken sıvı, enfekte ya da steril (mikropsuz) olabilir. Sıvının en­fekte ve cerahatli olduğu hallerde, çev­resinde bağdokusu oluşumu ile sıvı ye-relleşebilir ve bu durumda, ampiyem adı­nı alır. “Yaş” plörezi’de ağrının az ol­masına karşılık, hasta kendini kötü his­seder, ateşlidir ve plevra boşluğunda faz­la sıvı olması halinde, solunum darlığı görülür. Fazla miktarda steril sıvının bi­rikmesine özellikle akciğer kanseri vaka­larında rastlanır.
Tedavi: Verem, zatüre, akciğer ab-sesi, kanser vb. gibi vakalarda, nedenin tedavisi gerekir. Bornholm hastalığında tedavi gerekmez. Fazla sıvı birikmesinde, yerel anestezi altında, göğüs duvarına iğ­ne sokarak, sıvının boşaltılması gerekli­dir. Yerelleşmiş ve çevresi bağdokusuy-Ia çevrilmiş ampiyemin iyice boşalabilmesi için, bazen üstteki kaburgaların da çıkartılması gerekebilir.

PİYELONEFRİT. Böbrek ve böbrek pelvisinin iltihabıdır.
Nedeni: En sık enfekte eden mikro -organizma, normalde, sindirim yolların­da bulunan ve zararsız olan Escherichia coli’div. Streptokok, stafilokok, Bacillus proteus gibi organizmalar da etken ola­bilir. Enfeksiyon, böbreklere, kan dola­şımı ya da üretra, idrar torbası ve üre-terler yoluyla erişir. Genellikle, kadın­larda, gebelik sırasında, erkekteyse, pros­tat bezinin büyümesinde görülür, çünkü, her iki halde de idrar akımını engelleyi­ci bir durum söz konusu olduğundan, id­rar akımı yavaşlar ve birikme olur. Di­ğer nedenler, doğuştan idrar yolları anor­mallikleri ve taşlardır. Belirtileri: Ateş, titreme, bel al­tında, bazen de karında ağrı, idrar ya­parken yanma hissi ve sık idrar etmektir. Özellikle kadınlarda, hastalık tekrarlaya­bilir ve kronikleştiği takdirde, yüksek kan basıncına yol açar:
Tedavi: Etken organizmanın duyar­lığına göre, sülfonamid ya da antibiyo­tiklerdir. Büyümüş prostat ya da diğer bir anomali de söz konusuysa, enfeksi­yon kronikleşmeden, bu durumun düzel­tilmesi gerekir.

PİYELOGRAFİ. Röntgen ışınlarını ge­çirmeyen bir maddeyle belirgin hale ge­tirildikten sonra, böbrek pelvisinin X-ı§mlarıyla incelenmesidir. Karnın düz filmi çekildikten sonra, damara iyotlu bir madde, örneğin Urografin, zerk edi­lir. Bundan 5, 10, 15 ve 30 dakika son­ra radyografiler alınır. Verilen maddeyi yoğunlaştıran böbrek, bunu böbrek pel-visine salgılar ve kontrast maddenin üre-terler yoluyla idrar torbasına gidişi izle­nir. İyodu yoğunlaştırmak için geçen sü­re ve yoğunlaştırma derecesinden, böb­rek fonksiyonuna ilişkin bir fikir edini­lebilir. Bu yolla, böbrekler yeterli şe­kilde görülemezse, uygulanabilecek di­ğer bir yöntem de, idrar torbasına bir sistoskop sokup, aşağıdan üreterlere ka-teter uzatarak, bu yolla ilaçlı maddeyi iletmektir. Damara ilaçlı madde verilme yöntemine damar içi piyelografi (I.V.P.) adı verilir, sözü edilen ikinci yöntem ise, retrograd piyelografi adını alır.

PİLOR STENOZU. Mide çıkışının da-ralmasıdır.
Nedeni: 1. Doğmalık: Doğrudan ne­deni bilinmemektedir. Genellikle 2-6’ncı haftalarda, erkek bebeklerde teşhis edi­lir ve kalıtsaldır. Pilor bölgesini çevrele­yen kaslar aşırı gelişmiştir. 2. Sonradan oluşan: Erişkinlerdeki bu bölge daralması, genellikle, pilor bölgesi­ne yakm bir duodenal ülserin büzülmesi ya da mide alt ucu karsinomu sonucu görülür.
Akut duodenum ülserleri de, pilor ka­sında spazma ve buradaki dokularda ve mukozalarda ödemli şişliklere yol açarak, darlığa neden olabilir. Belirtileri: 1. Doğuştan: Bebek­te, başta yavaş, sonradan şiddetli kus­ma, kilo kaybı, kuruluk ve huzursuzluk görülür. İshalin kusmaya eşlik ettiğine rastlanmaz.
2. Sonradan oluşan: Hastada, kusma nö­betlerine yol açan sindirimsizlik hikâ­yesi vardır. Kusma tipiktir. Büyük miktarda, sindirilmemiş yiyecek çıkartılır ve az önce yenmiş yiyecek maddeleri ayırt edilebilir. Hasta kilo kaybeder, günde birkaç kere kusar ve kuruluk belirir. Tedavi: Her iki tip darlıkta da ilk tedavi, vücudun su ve tuz dengesini ye­rine getirmek için damar içine sıvıların verilmesidir. Midenin içindekiler, bir tüp aracılığıyla dışarı çekilir ve midenin içi normal tuzlu suyla yıkanır. Hastanın du­rumu düzeltildikten sonra, ameliyat edi­lir. Bebeklerde, mide ve duodenum’un içini döşeyen mukozaya erişene kadar pilor kası kesilir. Kastaki şak, açık bıra­kılır ve mukozanın bunun içine taşması beklenir. Karın kapatılır ve bebek birkaç saat içinde yedirilebilir. Erişkinlerde, mi­denin bir parçasının çıkartılması, tercih edilen ameliyattır. Bunun mümkün ol­madığı hallerde, cerrah kısa devre, diğer bir deyimle, gastro-enterostomi yaparak, mideden barsağa geçiş yolunu değiştirir.