Yazar: 13eta

NÜFUS. Dünya nüfusu, geçmiş yıllarda görülmeyen bir hızla artmakta ve her geçen yıl bu artış hızı biraz daha faz­lalaşmaktadır. Bu durumun birkaç önem­li sonucu vardır:
1. Bilimin ilerlemesiyle sağlanabilecek olan daha iyi sağlık, beslenme koşulları ve daha yüksek yaşam standartı, bu ar­tış yüzünden sağlanamamaktadır.
2. Nüfus artışı, savaşların başlıca neden-lerindendir. Örneğin, Çin-Japon savaşı­nın asıl nedeni, çok kalabalıklaşmış olan Japon adalarında oturamayanların bir çeşit tepkisiydi).
3. Julian Huxley’in sözleriyle, “İnsan, nesnesel gereksinmelerinden öteye, gü­zelliğe, dinlenmeye, eğlenmeye gereksi­nim duyar. Aşırı fazlalıkta bir nüfus, bunların tümünü silip süpürmektedir Çok hızlı nüfus artışı sonucu oluşan bü­yük kentlerde, ilkel yaşam amaçları dahi gözetilememektedir. Dünyanın daha az kalabalık bölgeleri de gittikçe artmakta­dır. Ormanlar kesilmekte, dağlar, hidro^ elektrik projelerinden doğan nedenlerle yıkılmakta, geniş doğa güzelliklerinin gö­rülebileceği yerlere turist kampları ku­rulmakta, tarlalar, geniş araziler, yol, uçak alanı yapımı için yontulmaktadır”. Bir buçuk yüzyıl önce, Thomas Mal-thus adlı bir din adamı, nüfus artışının daima var olan yiyecek kaynaklarının üstünde olduğuna işaret etmiş ve bu gi­dişle, gelecekte yaygın fakirlik ve açlığın belirmesinin kaçınılmazlığını anlatmaya çalışmıştı. Daha bilimsel bir deyimle, nü­fus, geometrik bir ilerlemeyle artarken, besin kaynaklarının artışı, aritmetik bir programlamaya dayanmaktadır. Ondoku-zuncu yüzyıl sonuyla, yirminci yüzyılın başında, bu özelliğin yan doğru olduğu gösterilmişti; çünkü o devirde, yiyecek üretimi, aritmetik programlamadan faz­la bir hızla artmaktaydı. Günümüzdeyse, bu artış hızının bir sının olduğu ve Mal-thus’un aslında gerçeği söylediği anlaşıl­mıştır. Dünya yüzündeki nüfus, başlan­gıçta çok yavaş artmış, günümüzdeyse bu fazlalaşma, “patlayıcı” sıfatıyla anla­tılmaya başlanmıştır. Her büyük nüfus artışı, bellibaşlı yeni bir buluşu izlemiş­tir. Avcılıktan tarımsal ekonomiye geç­meden önce, M.Ö. 6000 yıllarında, dün­ya nüfusu 22 milyon kadardı. Her tek­nolojik devrimi —ilk kentlerin kurulma­sı, insanın su ve rüzgârdan işgücü yönün­den yararlanabilmesi, büyük Endüstri Devrimi ve günümüzdeki tıp teknikleri­nin ilerlemesi— yeni bir nüfus patlaması izlemiştir. Shakespeare çağında 500 mil­yon olan dünya nüfusu, ondokuzuncu yüzyıl ortasında 1 milyar, 1920 yılların-daysa 2 milyarı bulmuştur. Diğer bir deyimle, 1650-1920 arası, dünya nüfusu iki kere iki misline çıkmıştır. İlk iki misli artış iki yüzyıl sürmüş, ikincisiyse bir yüzyıldan kısa bir sürede gerçekleş­miştir. İlkel toplumlarda ortalama yaşam süresi 30 yıl kadardır ve 1880 yılların­da, A.B.D.’nin oldukça uygar olan Mas-sachusetts eyaletinde, ortalama yaşam uzunluğu 40 yıldı. Günümüzde, teknikte ilerlemiş tüm toplumlarda, bu süre 70 yıldır. II. Dünya Savaşı’ndan bu yana geçen kısa süre içinde, Seylan’da mo­dern tıp ve sosyal yardımın yerleşmesi, özellikle sıtmanın ilaçla tedavisi ve D.D. T.’nin kullanılması sonucu, ölüm oranı yarıya inmiştir. Buna karşılık, doğum oranı değişmemiş olduğundan, nüfusun her 25 yılda bir, iki mislinden fazla ar­tacağı hesaplanmaktadır. Ölüm oranla­rının azaldığı, Hindistan, Malaya, Tay­land gibi ülkelerde de aynı durum söz konusudur.
En kalabalık ailelere, dünyanın en fa­kir ve ilkel bölgelerinde rastlanmaktadır. Avrupalı bir ailenin ortalama çocuk sa­yısı 2-3 iken, bu sayı Asya’da 6-8 ol­maktadır. Teknikte ilerlemiş ülkelerde görülen çocuk sayısındaki azalmanın ne­denleri, endüstrileşme ve okur yazar kit­lesinin artışıdır. Tarım ülkelerinde, faz­la çocuk sayısının cahillikle ilişkisi ol­makla beraber, bu çocukların ekonomik yaşamda önemli faktör sayılmalarının, çok ufak yaşlardan itibaren toprakta ça­lıştırıldıklarının da bir gerçek olduğu mu­hakkaktır. Buna karşılık, endüstri ülkele­rinde, çocuklar 15 yaşına gelmeden işe yaramamakta, tersine ailede ekonomik zorluk kaynağı olmakta ve bundan ötü­rü aileler de ufalmaktadır. Endüstrileş­menin, buna rağmen, yakın gelecekte nüfus artışını önemli bir şekilde etkile­mesi beklenemez. Bugünkü artış hızına göre, iki yüzyıldan kısa bir zaman sonra, Seylan’ın nüfusunda günümüzdekinden 64 misli fazla bir artış olacaktır.
Bugünkü nüfus artışının temel nedeni, doğum kontrolü uygulamaksızın, ölüm­lerin kontrol altına alınmış olmasıdır. Bundan ötürü, doğum kontrolü uygulan­masının gerekli olduğu ileri sürülmekte­dir.

NÖROM (veya NÖRİNOM). Bir sinir tü­mörüdür. Sinirlerin boyunca ve sinir kök­lerinde beliren tümör hücrelerinin gerçek kaynaklarına ilişkin fikir ayrılıkları var­dır. Bu çeşit tümörler, sinir liflerinden de­ğil de, sinirleri çevreleyen bağdokusundan oluştukları halde, sinir dokusuyla ilgili ad­lar almaktadır: Nörom, nörinom, nörofib-rom, nörilemmom, Schvrannom gibi. Bazı nörom’lar tek olarak belirir, bazen de vü­cudun tümünde nörom’lar bulunur ve deride, bunlara eşlik eden kahverengi geniş lekelere rastlanır. Bu son durum, von Recklinghausen hastalığı adını alır. Genellikle bu çeşit tümörler belirtisiz oluşur, fakat kafatası içinde, işitme siniri üstünde büyüdükleri zaman hem sağır­lığa yol açarlar, hem de beyin sapma yap­tıkları basınç etkisiyle hastada ağır has­talık belirtilerine neden olurlar.

NÖRALJİ. Bir sinir boyunca duyulan ağrıdır. Genellikle hiçbir şekilsel ano­mali görülmez; fakat bazen bir sinir ya da gangliyon’da hafif iltihap belirtileri veya önceden ortaya çıkmış bir zona nö­beti vardır. Nebralji deyimi, anlama tam olarak uygun değildir. Ancak, “trigemi-nus nevraljisi” deyiminde doğru kulla­nılmaktadır. Bu hastalığın iyi tanımla­nabilen bir seyri vardır. Bu durumun ne­deni bilinmez. Genellikle 50 yaşlarından sonra ortaya çıkar.
Trigeminus nevraljisinin belirtileri: Yüzün duyu siniri olan trigeminus sini­rinin bir dalı boyunca, yüzün bir yanın­da şiddetli ağrı nöbetleri, belirir. Bu si­nirin birinci dalı göze, alına ve başın ön bölümüne gelir. İkinci dal, yanak, üst çene, üçüncü dal ise, yüzün alt bölümü ve alt çeneyi sinirlendirir. Ağrı, bir da­kikadan kısa süren spazmlar halinde ge­lir ve bu spazm sırasında, hasta, yüzünü buruşturur, genellikle çığlık atar ve ağ­rılı yüz bölümünü eliyle örtmeye yöne­len bir hareket yapmakla beraber, ağrı­nın şiddeti, yüzünü ellemesine engel olur. Ağrıyı uyaran etkenler çeşitlidir: Soğuk hava akımı, sümkürmek, yemek yemek, yüzü yıkamak gibi. Bazen, yüzün etki­lenen yarısının renk bozukluğu ve tıraş­sız olmasından, hastalık kolayca tanınır. Hastalık ilerledikçe, ağrı, trigeminus si­nirinin bir dalından diğerine yayılır. Baş­langıçta, ağrı, belirsiz aralıklarla belirir ve aylar süren iyilik dönemleri vardır. Hastalığın ilerlemesiyle, ağrılar arasın­daki devreler azalır. Bir ağrı nöbeti sı­rasında yüzde beliren ıstırap ifadesi ne­deniyle hastalığa, “tic douloureux” (ağ­rılı tik” adı da verilmiştir. Tedavi: Phenytoin sodium (fenitoin sodium: Epanutin) ya da carbamazepine (Karbamazepin: Tegretol) oldukça yarar­lı ilaçlardır, fakat özellikle yaşlıların car­bamazepine dozunu iyi ayarlamalarına dikkat edilmesi gerekir, çünkü aşırı mik­tarlarda, bulantı, kusma ve deri dökün­tüsü belirebilir. İlaç tedavisine cevap ver­meyen vakalarda, ameliyatla sinirin ka­fatası içindeki kökü kesilebilir (hastala­rın çoğu bu ameliyata rahat dayanabil­mektedir) veya sinire alkol zerk edilir. Bu son işlem oldukça etkilidir, fakat uzun vadede, ameliyat kadar başarılı ol­duğu iddia edilemez.

NIEHAN HÜCRE TEDAVİSİ. İsviçreli bir hekim ve biyoloji uzmanı Dr. Nie-han’m ortaya attığı bu tedavi yöntemin­deki temel inanç, vücudun yeterli çalış­mayan bir organının, genç ya da terci-han henüz doğmamış bir hayvanın aynı organından alman taze hücrelerin zerkiyle, yenilebileceğidir. İddiaya göre, ye­ni, sağlam hücreler, ergeç vücudun has­talıklı bölümüne erişmektedir. Bu yön­temin uygulanmasında, mezbahada öldü­rülen gebe hayvanın henüz doğmamış yavrusundan gerekli bölümler alınmakta ve mümkün olan hızla hastanın bulun­duğu yere getirilmekte, bir elekten ge­çirilerek normal bir tuz eriyiğinde süs­pansiyonları hazırlanmakta ve bu halde hastaya zerk edilmektedir.
Birçok ünlü kişinin bu yöntemden ya­rarlandığı iddialarına rağmen, genellikle tıp çevrelerince kabul edilmeyen ve teh­likeli olabileceği dahi söylenen bir yön­temdir.

NEVROZ. Akıl hastalıkları, iki büyük grupta incelenebilir: a) Akıl hastalığı belirtileri veren organik hastalıklar, b) Sosyal uyum ve özellikle kişilerarası ilişkilerin bozukluğundan ötürü ortaya çıkan belirtiler.
Nevrozlar, (b) grubuna dahildir, (a) gru­bunun ilaçla tedavisi gerekir; (b) grubun­da ise, gerçek iyileşmeyi, uzun süreli psikanaliz tedavisi ve bazen de buna yardımcı olabilecek, kısa etkili ilaçlar sağlayabilir.
Nevrozlar, kişide var olan elverişli ka­lıtsal faktörlere, kişinin erken yaşam dö­nemlerinde yanlış olarak öğrendiği, top­luma uyum bozukluğunun eklenmesiyle ortaya çıkar. Belirli bir ailede birden fazla nevroz vakasının bulunması, kalıt­sal olmaktan fazla, o yöndeki bilinçaltı aile eğitiminden ötürüdür. Örneğin, ob-sesyon nevrozlarına belirli ailelerde daha sık rastlanmasının nedeni, bu alışkanlı­ğın çok kolay edinilebilmesidir. Nevro­za yol açabileceği varsayılan bazı faktör­ler şöyle özetlenebilir:
1. Freud’un kuramına göre (bkz. Psi­kanaliz), asıl neden, ilkel dürtülerin, da­ha gelişmiş, toplumca verilmiş dürtüler-ce kontrol edilememesidir. Örneğin, yaş­lıca, evlenmemiş bir kadının hissettiği, yatağının altında adamların saklanmış olduğu t korkusu, kadının bu yöndeki is­teklerinin gereken şekilde bastırılamama-sından doğmaktadır.
2. Alfred Adler ve Freud kuramlarına göre, nevrozların temelinde, kişinin gü­cünü kanıtlamak isteğiyle, bunu gerçek-leştirememek endişesi yatmaktadır. Bu açıklamaya göre, nevrotik bir insan, aşa­ğılık kompleksinin doğurduğu endişeyle, bu duygusunu gizlemeye çalışan, ya da bu durumun ortaya çıkardığı güçlükler­den “hastalık taklidiyle” sıyrılmaya yel­tenen kişidir.
3. Daha yeni inanışlara göre, nevrozlar­da, kişilerarası ilişkilerin bozukluğu önemli bir rol oynamaktadır. Basit ola­rak nevroz; kişilerarası ilişkilere karşı, yanlış bir tutumdur.
Nevrozlar, şu sınıflara ayrılabilir:
1. Endişe halleri: Burada, belirli bir ne­den olmaksızın, genel bir endişe hali gö­rülür. Bundan ötürü de, korkuya ilişkin organik belirtiler (çarpıntı, soluk kesik­liği, terleme gibi) ortaya çıkar. Kişi, de-lireceğinden korkar, elleri ve vücudun­da titremeler, fobi denen mantıksız kor­kular (kapalı yerlerde klaustrofobi, açık yerlerde agorafobi, hayvanlardan, yük­sek yerlerden, yollarda karşıdan karşıya geçmekten korku, vb. gibi) belirir.
2. Konversiyon isterisi: Başlıca belirti, organik temeli olmaksızın, hastada organik bozuklukların (körlük, sağırlık, yazı yazamamak vb.) bulunmasıdır. Günü­müzde, kişilerin bu yönden daha fazla aydınlatılmış olmasından ötürü, bu çeşit nevroza, geçmiş yıllarda olduğundan da­ha az rastlanır.
3. Obsesyon durumları: Hastada, genel­likle mantıksız birtakım hareketler yap­mak ya da bir düşünce sistemine uymak zorunluğu belirir. Örneğin, yolda yürür­ken, hasta, elektrik direklerini ellemek zorunluğunu duyar, sihirli özelliği oldu­ğuna inandığından, belirli bir sayıya ka­dar saymak zorunluluğundadır. Burada­ki asıl inanç, “şunu yaparsam …… ola­bilirdir. Beklenen ikinci olay, iyi ya da kötüdür.
4. Kişilik bozuklukları: Burada, hasta­nın, kendini ve çevresini tedirgin edecek şekilde, kişilerarası ilişki bozukluğu var­dır. “Kötü talihinden ötürü” daima yan­lış bir evlilik yapan kadın, gerçekte bu tür bir nevrotiktir.
5. Psikosomatik hastalıklar: Burada, ki­şideki gerginlik hali, sonunda ciddi ve bazen de öldürücü organik hastalıklara (örneğin, duodenum ülseri) yol açar. Tedavi: Nevroz ve psikonevrozlarda seçilecek tedavi, psikoterapidir. Hasta, böylelikle, kendini ve sorunlarım, yeni bir görüşle, baştan inceleyebilecektir. Ayrıca, kişilerarası ilişki yönünden de, hastanın sorunlarını ele alması gerekir. Gerçekten, herkes, çeşitli derecelerde, nevrotiktir ve tıpta, yalnız daha pratik olduğundan, ancak çevresini tedirgin edene nevrotik sıfatı verilir. Bundan ötü­rü, genellikle toplumca kabul edildiğin­den, dikkati çekmeyen ciddi bir nevro­tik, yanlış olarak, bu şekilde tanımlan­mayabilir. Örneğin, devamlı temizlikle il­gilenen bir ev kadınının davranışı nev­rotik olmakla beraber, çevresini rahatsız etmediğinden, “nevrotik” diye adlandırıl­maz. Bu vakalara iyi gelebilecek, “si­nirleri kuvvetlendiren” ilaçlar yoktur. Ayrıca, bu tür kişilerin, tatil yapması, dinlenmesi de durumu kesin olarak dü­zeltici değildir, çünkü rahatsız eden iş ve çevreden uzaklaştığı zaman kendini iyi hisseden nevrotik bir kişinin belir­tileri, eski çevresine döndüğünde, yeni­den ortaya çıkacaktır. Yatıştırıcı ve sa­kinleştirici ilaçlar, belirtileri bir derece­ye kadar etkiler, fakat asıl durumu dü­zeltemez.

NEVRİT. Bir sinirin iltihabıdır. Bazen, nörit ve genellikle polinevrit diye adlandırılan durumun gerçek adının polinev-ropati olması gerekir, çünkü burada il­tihap söz konusu değildir; kuvvetsizlik, reflekslerin kaybı ve duyuların değişme­sine neden olabilecek şekilde sinirlerin durumunda bir değişiklik başgöstermiştir.
Nedeni: Çeşitli nedenler sayılabilir: Difteri, şekerli diyabet, böcek zehirle-riyle, cıva, kurşun, arsenik, alkol ve izo-niazid’le (bir verem ilacı) zehirlenme, vitamin eksikliği (özellikle, B kompleks vitaminleri) bu nedenlerdendir. Akciğer kanseri de polievropati’ye neden olabilir.
Belirtileri: El, bacak ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma, baldırda kramplar, bunları izleyen kuvvetsizlik, özellikle yürürken hareketlerin kabalaş­ması, bacak ve el kaslarının erimesi gö­rülür. Difteri’de, kol ve bacaktaki anor­mallikleri hissetmeden önce, hasta, çift görmeden ve yutma güçlüğünden şikâyet eder.
Tedavi: Neden olan durumun teda­visiyle birlikte, özellikle B kompleks vi­taminlerinden zengin bir beslenme gerek­lidir. Çok önemli olan bir özellik de, hasta kasların gerginliğinin önlenmesi ve eklemlerin, pasif olarak hareket ettirilip, sertleşmesine engel olunmasının gerekli olduğudur.