Elektrik çarpması, ölüme sebep olan kazalardan biridir. 150 voltun üstündeki elektrik çarpmalannda | kalp atışlarında bozulma ve zayıflama olur, ölüm sebebi kalptir. Kalp kaslan felce uğrar. 400 voltun üstündeki elektrik çarpmalannda, bütün sinir sistemi birden felce uğrar, solunum ve kalp durur.
Bilindiği gibi elektrik akımlan, özellikle yüksek voltajlı olanlan öldürücüdür. 220 voltluk şehir akımı, 110 volta oranla daha tehlikelidir. Basılan yerin taştan olması tehlikeyi daha da artırır.
Genellikle yüksek gerilimli elektrik telleri ile olan elektrik çarpmalannda tele yaklaşıldığında yüksek voltajdan ötürü telden vücudumuza bir akım atlaması olur. Bu, daha ziyade yanıklara neden olan bir çarpmadır. Önemli olan, elektrik akımının vücutta bir yerden girip bir yerden çıkmasıdır. Bazen akım vücuttan geçerken kalp ve solunum merkezlerini etkileyerek onlann durmasına neden olur. Ölüm anidir. Yıldırım çarpması da tıpkı elektrik çarpması gibidir.
Tamirhanelerde, evlerde, bürolarda ve dükkanlardaki düşük voltajlı araçlar ve kablolar elektrik yaralanmalarına sebep olabilir. Çoğu araç ve kablo, plastik ya da lastik gibi akımdan koruyucu yalıtkan maddelerle izole edilmiştir. Yaralanmalann çoğu, kusurlu düğmelerden, yıpranmış kablolardan ya da araçlann kendisindeki bozukluklardan kaynaklanır. Bu durumda küçük çocuklar tehlikededir; çünkü, elektrik düğmeleriyle, tellerle ve prizlerle oynayabilirler.
Su, mükemmel bir iletkendir. Onun için aslında elle dokunmakta ya da tutmakta bir sakınca olmayan araçlan ıslak elle tutmak veya ıslak bir döşemeye basmak, elektriksel yaralanma riskini artırır.
Yıldırım, şimşekli sağanaklar sırasında düşebilen doğal bir elektrik kaynağıdır. Karadaki en yakın yükseltilerden geçerek yerle ilişki kurar. Bir kişi ağaçlar, kuleler ya da direkler gibi çevresindeki en yüksek noktayı oluşturan yükseltilerle ilgili ya da bunlann yakınında bulunur veya kendisi düz bir alanda en yüksek noktayı oluşturursa onu yıldırım çarpabilir.
Yıldırandan doğan akım son derece kısa sürelidir ama kazazedeyi sadece sersemletebilirken, kesin ölüme de sebep olabilir; giysilerini tutuşfurabilir. Kazazede mümkün olduğu kadar çabuk bir şekilde tehlikeli alandan uzaklaştırılmalıdır.
Elektrik yaralanmasının sebebi ne olursa olsun, kendiniz için herhangi bir tehlike olmadığından ve kazazedenin elektrik kaynağıyla artık ilişkisi kalmadığından emin olmadıkça hiçbir zaman kazazedeye dokunmayınız. Yüksek voltajda elektrikten kaynaklanan yaralanmalarda polis ya da benzeri bir yetkili, yaklaşmanın güvenlik açısından sakıncalı olmadığını size bildirinceye kadar kazazedeye yaklaşmayınız. Eğer kazazede yüksek akımla kontakt halindeyse, yüksek akımın 18-20 m. civanndaysa, akım kesilene kadar I asla kurtarmak için yanma yanaşmaya kalkışmayın.Metalik, ıslak veya elinizi kazazedenin tenine dokunmanıza meydan verecek herhangi bir şey kullanmaktan kaçınınız. Eğer hiçbir şey yoksa, kazazedenin elbisesinin bol bir yerinden tutarak çekiniz.
Güç hatlarında ve yüksekten geçen kablolarda bulunan yüksek voltajlı akımlara dokunmak genellikle hemen öldürücüdür. Ağır yanıklar daima görülür ve elektriğin sebep olduğu ani kas spazmı, kazazedeyi kontak noktasından uzağa fırlatabilir
Yazar: yonca
-
ELEKTRİK ÇÂRPMASI
-
DONMA
Kışın uzun zaman soğukta kalmış kimselerde, donma dediğimiz olay baş gösterir. Donmak üzere olan bir kimse önce uyuşmaya başlar, kendini bitkin hisseder ve nihayet bilincini tamamen kaybederek kendinden geçer.
Ne yapmalı?
Kişi serince bir odaya alınır. Üzeri iyice örtülür. Nefesi kesilmişse derhal yapay solunuma başlanır. Üzerindeki örtülerin altından el sokularak kol ve bacaklan ıslak bezlerle o\-uşturulur. Bu suretle kan dolaşımı tekrar sağlanabilir. Fakat bu işlemi yaparken tamamen donmuş olan vücut dokularına temas etmemek gerekir. Bu bölgeler mum renginde beyaz bir görünüm almış olduklan için sağlam dokulardan kolayca ayırt edilebilir. Donan kimse, yumuşamaya başlayınca yavaş yavaş ısıtılır. Veya az dinmiş bir banyo içine oturtularak banyonun suyu yavaş yavaş ısıtılır ve şahıs kendini iyi hissedinceye kadar devam edilir. Sonra sıcak bir çay, kahve, kakao, süt gibi şeyler içirilerek istirahat ettirilir. Böyle vakalarda sıcak içeceğin ve sıcak bir yatağın fevkalade sonuçlar vereceğini hiçbir zaman unutmamak gerekir -
ÇIĞ ÖNLEMLERİ
Tek başınıza asla yola çıkmayın ve gösterilen yollardan başkasını izlemeyiniz.
■ Hareketinizden önce meteoroloji raporlannı dinleyin ve yerli halktan çığ bölgelerini sorunuz; civar köylüler bunu en iyi bilenlerdir.
■ Mümkünse yanınıza bol ip, telsiz ve bölgenin haritasını da alınız.
■ Çığ tehlikesi olduğunu belirten uluslararası san-siyah kareli bayrak dikilmiş yerlerde dolaşmayınız.Kayak yapıyorsanız, kayakları, sopalan ve buz baltasını hemen atınız.
■ Kendinizi yanlara doğru atınız.
■ Ne pahasına olursa olsun aşağıya sürüklenmemeye çalışınız. Bunun için yukan veya yana, sağlam karlara doğru sıçramak fayda verebilir. Ya da bir çalı veya kayaya tutunabilirsiniz.
■ Ağzınızı sımsıkı kapayınız.
■ Yanlara doğru yüzmeye çalışınız. Sert kar kitleleri sizi eziyorsa top gibi yusyuvarlak olunuz.
■ Son an için kuvvet toplayınız.
■ Bir elinizi ağzınızın ve burnunuzun önüne koyunuz.
■ Çığ durunca bütün gayretinizle kurtulmaya çalışınız.
Çığ durunca iki şey önem kazanır. Yüzünüzün önünde bir hava boşluğu olup olmaması ve havaya olan yakınlığınız… -
BURUN KANAMALARINDAKİ İLKYARDIM
Kan solunumunu engelleyerek solunumu güvenceye, kanamayı da kontrol altına alınız.
■ Kazazedeyi, başı iyice öne eğilmiş, boyun ve göğüsteki dar giyecekleri gevşetilmiş olarak oturtunuz.
■ Kazazedeye ağızdan nefes almasını ve burnun yumuşak kısmını iki parmağı arasında sıkıştırmasını tavsiye ediniz (kazazede için yorucu olursa siz devam etmeye hazır olunuz).
■ Kazazedeye, ağızda toplanan kanı tükürmesini söyleyiniz; yutulan kan, bulantı ve kusmaya neden olabilir.
■ On dakika sonra bastırmayı bırakınız. Eğer kanama durmamışsa bir 10 dakika ya da gerektiği kadar sürdürünüz. Kazazedenin başını kaldırmasına izin vermeyiniz.
■ Başı öne doğru eğri tutarak burun ve ağız çevresini bir sünger parçasıyla ya da ılık suya batırılmış temiz bir bezle siliniz. Burna tıkaç koymayınız.
h Kanama durunca kazazedeye burnuyla oynamaktan kaçınmasını söyleyiniz. En azından dört saat süreyle sümkürmemesini ve pıhtıyı oynatmamasını tavsiye ediniz. 30 dakika sonra kanama sürer ya da tekrarlarsa tıbbi yardım isteyiniz. -
BÖCEK SOKMALARINDA YAPILMASI GEREKENLER
Böcek sokmasının tek bir yerde olduğu hallerde:
■ Eğer böceğin iğnesi yaranın içinde kalmışsa, bir cımbız yardımıyla çıkarılmalıdır (anlar için).
■ Yara bir antiseptikle (dörtlü amonyum solüsyonu), eğer yoksa
! alkol, amonyak veya sirke ile dezenfekte edilmelidir.
Genel reaksiyon, kırıklık, sararma, heyecan, terleme, şişme, solunumun sıklaşması, nabzın hızlanması hallerinde:
■ Kişi yere yatırılmalı,
■ Doktor çağrılmak,
■ Hasta kontrol edilmelidir.
Ağız içinde olabilecek sokma halinde:
■ Derhal doktor çağrılmak, yoksa yaralı acilen hastaneye kaldırılmalı,
■ Hasta kontrol edilmeli,
■ Ağızdan ağıza yapay solunuma hazır olunmalıdır.
Birden fazla sokulma halinde:
■ Yarak yere yatırılmak,
■ Doktor çağrılmak,
■ Her yaraya ayn ayn tedavi uygulanmalıdır.
Sivrisinek sokmalarının yaptığı kaşmtılan dindirmek için yara üstüne antiseptik bezle yavaş yavaş basılabilir, eğer yoksa sirke, alkol veya kolonya uygulanabilir.
Pirelerin yaptığı kaşıntılan dindirmek için antiseptik kanşım veya kremler kullanılmalıdır.
Saç bitlerine karşı mücadele etmek için saç, insektisit losyonla temizlenmeli, DDT gibi zehirk maddeler kullanılmamakdır. -
BÖCEK SOKMALARI
Çevremizde en çok rastlanan böcek cinsleri, yaban anlan, karıncalar, bit, sivrisinek ve pirelerdir. Tüm böcek sokmalan bazen şu etkileri yapabilir:Çok sık görülen alerjik reaksiyonlar (bunlar duruma göre basit ürtikerden öldürücü anafUaktik şoka kadar gidebilir),
■ Bazı böceklerin sokmasından ileri gelen zehirlenme,
■ Sürenfeksiyon (iğne yeri çeşitli mikroplar için giriş kapısı olabileceğinden) ve bunun yanında bazen kaşımadan oluşan lezyonlar, akıntılar veya tetanos,
■ Boğulma (özellikle iğne yeri, boğazın yakınında ise).
Tehlikeli durumlar
■ Bazı böceklerin sokması tehlikelidir. Bunlar derecelerine göre, ağırdan halîfe doğru şöyle sıralanabilir: Eşek arılan, yaban anlan, bal anlan, sivrisinekler, bitler ve pireler.
■ Sokmaların sayısı ve tekrarlanması, dunumu ağırlaştırıcı etkenler olabilir. Bazen aynı böcek tarafından birkaç kez sokulan bir insan bu böceğe karşı aşın duyarlı hale gelerek, bir kez daha sokulursa şiddetli bir alerjik krize yakalanabilir (anafılaktik şok). Aynı şekilde, bir kişinin birden fazla sokulması da, -vücuda giren zehir miktan açısından tehlikeli olabilir.
■ Ağız, dil, boyun ve yüz hizasından sokulmalar en tehlikeli olanlardır, çünkü boğulma tehlikesi vardır.
Bazı hastalıklar, böcek sokmalarının tehlikesini daha da artımlar (özellikle astım, şeker ve tüm kronik hastalıklar). Çocuklar ve yaşlı insanlar böcek sokmalanna karşı daha duyarlıdırlar. -
DUMANDAN BOĞULMA
Ateş, atmosferdeki oksijeni kullandığından, yanan bir yerde oksijen seviyesi düşerek boğulmaya neden olabilir. Ayrıca dumandan tahriş olan gırtlakta spazm oluşarak nefes yolu tıkanabilir. Dahası, çağdaş ambalajlarda kullanılan köpük takozlar ve plastik kaplar, yandıkları zaman, zehirlilik derecesi yüksek dumanlar vererek hayati tehlike yaratabilirler.
Belirtiler
■ Genel boğulma belirtileri ve görüntüleri.
■ Kazazede bazı yanıklar almış olabilir.
■ Yanıklar sebebiyle şok belirtileri olabilir.
İlk yardım ve tedavi
■ Hemen hastaneyi haberdar ediniz. Sadece zehirli dumanlar olmadığından eminseniz kazazedeyi yangından ve dumandan çıkarmaya çalışınız. Aksi takdirde, yangını söndürmeye çalışınız ve kazazede ortaya çıkınca gerekiyorsa müdahale ediniz.
■ Kazazedeyi güvenli bir yere çıkarınız.
■ Yanmakta olan ya da içten içe yanan giyecekleri söndürünüz.
■ Eğer kazazede kendinde değilse fakat normal nefes alıyorsa kazazedeyi iyileşme konumuna getiriniz.
■ Solunum zorlaşmış ya da durmuşsa derhal yapay solunuma başlayınız.
■ Bütün yanıkları tedavi ediniz.
■ Hastaneye kaldınnız. -
SU BOĞULMALARININ BELİRTİLERİ
Genel boğulma belirtileri ve görüntüleri vardır.
■ Kazazedenin dudaklan, ağzı ve burun delikleri çevresinde köpükler bulunur Kazazedenin ağzından deniz yosunu gibi engelleri çekerek hemen yapay solunuma başlayınız. Eğer kazazede hala suda ise, orada yapay solunuma başlamak mümkün olabilir.
■ Eğer su, ayakta durabileceğiniz derinlikte ise, bir kolunuzla kazazedenin \oicudunu tutup diğer elinizle de başını tutarken burnunu sıkarak ağızdan ağıza yapay solunum uygulayınız.
■ Eğer daha derin sudaysa kazazedeyi kıyıya çekerken fırsat buldukça yapay solunum uygulayınız.
■ Kazazedeyi sert bir yüzeye çıkardığınız zaman nefesini, kalp atışını denetleyin ve gerekiyorsa hayata döndürme çalışmalarını sürdürün.
■ Kazazede normal nefes almaya başlar başlamaz iyileştirme konumuna getiriniz.
■ Kazazedeyi sıcak tutunuz. Mümkünse ıslak giyeceklerini çıkanp kazazedeyi kurulayınız. Yedek giyeceklerle, havlularla örtüp, gerekiyorsa hipotermi (vücut sıcaklığının düşmesi) tedavisi uygulayın.
■ Hastaneye kaldırınız; taşırken sedyelik bir vak’a işlemi yaparak tedavi durumunu bozmayınız -
SUDA BOĞULMA
Suda boğulma, akciğerlere giren su ya da gırtlak spazmı ile (kuru boğulma) boğulmadır. Akciğerlere çok az bir miktar su girer, bununla birlikte, kazazedenin akciğerlerinden su çıkarmak için uğraşarak vakit kaybedilmemelidir.
Boğulan kimse eğer denizden erken çıkarılırsa baş aşağı yere uzatılıp suyun dışan akıtılması sağlanmalıdır. Tatlı suda boğulmalarda fazla vakit geçirildiğinde sujaın hepsi alveollere geçtiğinden boşaltılmaya uğraşılmaz. Boğulan kimseye bundan sonra yapılacak yardım, kalp masajı ve yapay solunum uygulamaktır. Eğer yarım saatten az bir zaman suda kalmışsa ve onbeş dakika içinde solunuma başlatılabilirse kazazedeyi kurtarmak mümkün olabilir. Aksi halde akciğer ödemi ve kalp durması sonucu ölüm kaçınılmaz olur.
Akciğerlerde kan toplanması çok çabuk oluşabilir, ancak görülebilir hale gelmesi saatlerce sürebilir. Bu sebeple suda boğulmaktan kurtarılan tüm kazazedeler hastaneye gönderilmelidir.
Bir kazazede soğuk suda uzun süre kalmışsa hipotermi (vücut sıcaklığının düşmesi) tehlikesi de vardır, onun için kazazedenin sıcak tutulması önemlidir. -
BOĞULMA
Boğulma, vücudun dokulan için yeterli oksijen bulunmadığı zaman ortaya çıkan ve öldürücü olabilen bir durumdur. Bu durum, solunan havada yeterli miktarda oksijen bulunmayışından ve solunum sistemindeki bir genel bozukluk ya da yaralanmadan kaynaklanabilir.
Solunum ve kalp hareketlerinin durmasıyla ortaya çıkan duruma asfîksi denir. En sık rastlanan asfıksi nedeni suda boğulmadır.
Hava yollarını tıkayan yabancı cisimler ve bazı hastalıklar da asfiksiye sebep olabilir. Difteri (Croup), larenks ödemi, solunum yolunun tümörleri ve astım bu hastalıklar arasında sayılabilir.
Gaz zehirlenmeleri de asfıksi nedenidir. Özellikle iyi yanmayan sobalardan, açık kalan gaz ocaklarından çıkan karbon monoksit (CO) gazı ile zehirlenmelerde sık rastlanır.
Asfıksi olayında kandaki oksijen yetersiz kaldığından ilk belirti olarak nabız ve solunum süratlenir, temiz hava ihtiyacı artar. Daha sonra kan basıncı artar ve başın çatlayacakmış gibi ağrımasına neden olur. Deride kan damarlanndaki oksijen azlığına bağlı olarak siyanoz denilen morarma başlar. Daha sonra soluk alamama, bilinç kaybı ve kasılmalarla (konvülsiyon) ölüm meydana gelir.Tedavi, asfıksi nedenine göre yapılır. Kalp atışlarının devamı ve bol oksijen verilmesi, ilk yapılacak yardımdır. Suni solunum ve kalp masajı, hayat kurtaracak girişimler olarak hemen herkesin öğrenmesi ve uygulaması gereken ilkyardım tedbirleridir -
TÜP BEBEK UYGULAMASI NASIL GERÇEKLEŞİYOR?
İlk görüşmede tüp bebek (IVF) doktoru detaylı bir sağlık öyküsü alır, daha önce yapılmış tüm tetkik ve tedavileri inceler. Gerekli görüldüğü taktirde ek tetkikler istenebilir, genetik ya da başka bölümlerden konsültasyon istenebilir. Daha sonra ultrason incelemesiyle rahim ve yumurtalıklara duaımu hakkında bilgi sahibi olur. Bu inceleme sonunda herhangi bir patoloji saptanırsa buna yönelik tedaviye öncelik verilir. Problemin nedeni anlaşıldıktan sonra tedavinin planını çizilir.Hormonların basküanması
Yumurta gelişiminin dışandan verilen ilaçlarla kontrol edilmesi için hazırlık döneminde yaklaşık iki hafta süre ile baskılayıcı hormonlar kullanılmaktadır. Bu hormon ilaçlan cilt altı iğne veya burun spreyi şeklinde olabilir. Baskılayıcı tedaviyi takiben kan tahlilleri ve ultrasonografi incelemesi yapılır. Ve problem yoksa yumurta gelişimini uyaracak olan hormon ilaçlanna başlanır. Baskılama değişik protokollere göre yapılabilir.Uzun Protokol: En çok tercih edilen protokoldür. GnRHa uygulamasına bir önceki adetin 21 .günü başlanır. Takip eden adet kanamasının 3.gününde baskılanma oluşmuş ise yumurta gelişimini uyaran ilaçlara geçilir. Çatlatma iğnesi yapılana kadar analog FSH veya HMG ile birlikte kullanılır.
Kısa Protokol: GnRHa uygulamasına adet kanamasının ilk günü başlanır. Adetin 3.günü HMG yada FSH eklenerek çatlatma iğnesinin yapılacağı güne kadar beraber devam edilir.
Ultrakısa Protokol:Adet
kanmasının ilk günü analoğa başlanır ve üç gün verildikten sonra kesilir. Tedaviye yumurta gelişimini uyaran ilaçlarla devam edilir.
– Yumurta geliştirilmesi
Adet kanamasının 2. veya 3.gününde ultrason incelemesi yapılır. Kandaki östrojen seviyesi de tesbit edildikten sonra kullanılacak ilaç dozuna ve seçilecek protokole karar verilir. Belirli aralıklar ile kontrole çağnlan hastanın gelişen folliküllerin sayısı ve büyüklüğü kontrol edilir. Amaç mümkün olduğunca fazla sayıda 16-20 mm boyutlarında follikül elde etmektir.
Ayrıca rahim içini döşeyen ve endometrium adını verilen tabakanın kalınlığı ve yapısı da ultrasonografıde izlenir. Döllenmiş olan hücreler endometriuma yerleşeceğinden bunun yapısı da son derece önemlidir. -
KAFA YARALARI
Kafa yaralan, beynin hasar görmesiyle ya da rahatsızlanmasıyla sonuçlanabilir. Eğer böyle olursa bilinçlilik bulunabilir ya da kaybolabilir;sarsıntı ya da bası görülebilir ve birlikte oluşan diğer yaralanmalar ya da durumlar gizli kalabilir. Bu sebeple kazazedenin tam bir muayenesi şarttır.
Kafa yarılmalarına ya da berelenmelere neden olan doğrudan kafaya yönelmiş çarpmalar, kafatası kınklanyla bir arada bulunabilir. Onun için bu çeşit yaralanmalara acil tıbbi bakım gösterilmelidir. Kafataslan içerisinde, dışanda bakıldığında fazla belirli olmayan bir kırık bulunabilir.
Bu yaralanmalar, şu olayların yaygın sonuçlandır: Özellikle yaşlıların, hastalann ya da sarhoşların düşmeleri, trafik kazalan. spor faaliyetleri ya da maden ocağı ya da inşaat gibi yüksek riskli mesleklerde çalışmak.